Old Polish

edit

Etymology

edit

Inherited from Proto-Slavic *bǫdi. First attested in the 15th century.

Pronunciation

edit
  • IPA(key): (10th–15th CE) /bɑ̃t͡ɕ/
  • IPA(key): (15th CE) /bɑ̃t͡ɕ/

Conjunction

edit

bądź

  1. (often repeated, attested in Lesser Poland) either ... or
    • 1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VII, page 547:
      Bandz ona szla za gyny mąsz, bandcz nye szla
      [Bądź ona szła za jiny mąż, bądź nie szła]
    • 1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[1], 7, 10:
      Bødz to olegem pokropyona, bødz to sucha wszytkym synom Aaronowim rownøø myarøø rozdzyelona kaszdemv bødzye
      [Bądź to olejem pokropiona, bądź to sucha, wszytkim synom Aaronowym rowną miarą rozdzielona każdemu będzie]
    • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I[2], Lesser Poland, page 50:
      Acz komv... rzeczy... bądz zlodzeystwem, abo zbogem... vezma, ten gdy przed rokiem... sadownye nye vcziny, ... ma bycz dawnoscza odrzvczon
      [Acz komu... rzeczy... bądź złodziejstwem abo zbojem... wezmą, ten gdy przed rokiem... sądownie nie uczyni, ... ma być dawnością odrzucon]
    • 1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 295:
      Mayąly okolyczną myasta... layano albo nye layano ortel s przyszwolenym gych dzedzynnego pana, bandcz on duchowny albo szwyeczky, az on gym odpusczy, az maya v nasz ortel bracz?
      [Mająli okoliczna miasta... łajane albo niełajane ortel[e] z przyzwolenim jich dziedzinnego pana, bądź on duchowny albo świecki, aż on jim odpuści, aż mają u nas ortel brać?]
  2. (often repteaed, attested in Masovia) as well as; both ... and
    • 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[3], 15, 30:
      Ale dvsze, ktoresz z pychy vcinyø *nyeczø sgrzeszø, lecz bødz myesczanin, lecz bødz goscz, ktoris przeciw panv szemrzøci byl iest, sgynye
      [Ale dusze, ktoreż z pychy uczynią nieco zgrzeszą, lecz bądź mieszczanin, lecz bądź gość, ktoryż przeciw Panu szemrzący był jest, zginie]
    • 1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 295:
      Chczallyby tesz ktory pan bandz duchowny albo szwyeczky szvoym poddanczom przyszvoly[cz], aby mogly waszego prawa pozywacz
      [Chciałliby też ktory pan bądź duchowny albo świecki swym poddańcom przyzwoli[ć], aby mogli waszego prawa pożywać]
    • 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią][4], Mierzeniec, Płock, line 11:
      Bancz to stary albo mlody sząthny nye udze szmyertelney skody
      [Bądź to stary albo młody, żadny nie udzie śmiertelnej szkody]
    • 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią][5], Mierzeniec, Płock, line 178:
      Bancz vbodzy y bogadzy szvythky ma kosza potraczy
      [Bądź ubodzy i bogaci, szwytki ma kosa potraci]
  3. (attested in) that is, i.e.
    • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[6], page 24:
      Wysłuchawszy dziewica Marja ty słowa nasilniej się zmęciła, przeminiwszy swe światłe oblicze i spadła jej barwa krasna jako roża, bądź przeminiła się w białość
      [Wysłuchawszy dziewica Maryja ty słowa nasilniej się smęciła a przeminiwszy swe światłe oblicze i spadła jej barwa krasna jako roża, bądź przeminiła się w białość]
  4. (attested in Greater Poland) though, although
    • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[7], 17, 17:
      A Sara bødz w dzewyøczydzeszyøt leczyech y porodzyla?
      [A Sara bądź w dziewiącidziesiąt leciech i porodziła?]
    • 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 68:
      Wszdawam szwemu mazowy wszyczko, czokolwyek mam... besze wszey zawady bądz od przyrodzonych, ale thako ysz ya mam y chczą panya bycz, pokom zywa
      [Wzdawam swemu mężowi wszyćko, cokolwiek mam... beze wszej zawady bądź od przyrodzonych, ale tako, iż ja mam i chcę panią być, pokom żywa]

Particle

edit

bądź

  1. (attested in Masovia) Intensifies an indefinite pronoun.
    • 1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 374:
      Mogaly kogo ku przyszyadze przyczysznacz, kyedy kto na kogo zalowal o dlug albo oczkolye bandcz o gyna rzecz
      [Mogąli kogo ku przysiędze przycisnąć, kiedy[by] kto na kogo żałował o dług albo oczkole bądź, o jiną rzecz]
    • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 67:
      Paknyąly kthokole bącz kmyecza zabye, szescz grzywyen zaplaczycz ma
      [Paknięli ktokole bądź kmiecia zabije, sześć grzywien zapłacić ma]
    • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 90:
      Gdi *kteri bąncz slyachczycz... nyecziyąn dzyewkąn dobrego lozaa... prziyaczyelyewy w zonąn bi prawąn vidal, tegdi... s gymyenya wlostnego yąn vipossazi
      [Gdy ktery bądź ślachcic... nieczyją dziewkę dobrego łoża... przyjacielewi w żonę by prawą wydał, tegdy... s jimienia włostnego ją wyposaży]
  2. (attested in Masovia) Intensifies a disjunctive conjunction.
    • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 63:
      Gdy nasza krolewska wyelmosznoscz w zyemyą kalyską alybo poznanyską wgeszdzy, sządza na te myescze lvbo kalysky lvbo poznanysky bącz ma przyechacz a wnycz na nasz dwor s sządzicz
      [Gdy nasza krolewska wielmożność w ziemię kaliską alibo poznańską wjeździ, sędzia natemieście lubo kaliski, lubo poznański bądź, ma przyjechać a wnić na nasz dwor, a sędzić]

Derived terms

edit
conjunctions

Descendants

edit
  • Masurian: bóndż
  • Polish: bądź

References

edit

Polish

edit

Etymology

edit

Inherited from Old Polish bądź. As a conjunction, compare Hungarian vagy.

Pronunciation

edit

Conjunction

edit

bądź

  1. (literary, often repeated) either, or
    Synonyms: abo, albo, czy, lub
    Antonyms: ani, i, ni, oraz
  2. (obsolete) even if
    Synonym: choćby
  3. (Middle Polish) also ... and, both ... and
  4. (Middle Polish) or; Further details are uncertain.
    • 1564, J. Mączyński, Lexicon[8], page 390a:
      Seu disiunctiva particula, Albo/ Bądź Acz.
      [Seu disiunctiva particula, Albo/ Bądź Acz.]
    • 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum[9], page 986a:
      Sive ‒ Ieſtl, albo, bądz, chociaſz.
      [Sive ‒ Jestli, albo, bądz, chociaż.]

Derived terms

edit
particles

Particle

edit

bądź

  1. any, any old
    Synonyms: byle, popadnie, lada, -kolwiek
    Położył swoje rzeczy jak bądź.He put his things down any which way.

Verb

edit

bądź

  1. second-person singular imperative of być

Further reading

edit