śmierć
See also: smierc
Old Polish
editAlternative forms
editEtymology
editInherited from Proto-Slavic *sъmьrtь. First attested in the 14th century.
Pronunciation
editNoun
editśmierć f (related adjective śmiertelny or śmiertny)
- (attested in Lesser Poland) death (cessation of life and all associated processes)
- Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie[1], Krakow, page 178a:
- Smercz y tesze møka svøtego Potra gestcy szø ona byla møcze milego Xpa pryrofnala
- [Śmierć i teże męka świętego Piotra jest ci się ona była męce miłego Krysta przyrownała]
- death (personification of death as a character)
- c. 1420, Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy i zapiski polskie z dwóch rękopisów, numbers 1490/11, 1945/1, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Lwowie, page 83:
- O mors, o szmerczi, ero, bødø, mors tua, morsus tuus ero, inferne (Os 13, 14)!
- [O mors, o śmierci, ero, będę, mors tua, morsus tuus ero, inferne (Os 13, 14)!]
- plague, murrain
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[2], page 831:
- Dana yest yemv mocz na czterzy cząsczy svyata zamordovacz gdobem (pro glodem) a smyerczyą, a robakem zyemskym (interficere gladio, fame et morte, et bestiis terrae Ap 6, 8)
- [Dana jest jemu moc na czterzy części świata zamordować [mieczem], głodem a śmiercią, a robakiem ziemskim (interficere gladio, fame et morte, et bestiis terrae Ap 6, 8)]
Derived terms
editnouns
verbs
- być krzyw w śmierc impf
- być ku śmierci impf
- być we śmierci impf
- cirpieć śmierć impf
- ciągnąć k śmierci impf
- dać śmierci pf
- dochować śmirci pf
- dokonać śmierci pf
- idzie ku śmierci impf
- ić ku śmierci impf
- ku śmierci wywieść pf, ku śmierci wieść impf
- mieć pomstę o śmierć impf
- na śmierć męczyć impf
- niemoc na śmierć impf
- od śmierci wychodzić impf
- odmawiać śmierci impf
- omdleć na śmierć pf
- opuścić śmierć pf
- pojć z śmierci w żywot pf
- przepuszczać śmierć impf
- przymawiać ku śmierci impf
- przymawiać się ku śmierci impf
- przywieść ku śmierci pf
- radę mieć o śmierci impf
- siedzieć na śmierć impf
- stać ku śmierci impf
- ukusić śmierci pf
- uźreć śmierć pf
- zgładzić z żywota ku śmierci impf
- śmiercią umrzeć pf
- śmierć nosić impf
- śmierć podjąć pf
- śmierć ustawić pf
Related terms
editadverbs
nouns
verbs
- mrzeć impf
Descendants
editReferences
edit- Boryś, Wiesław (2005) “śmierć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Mańczak, Witold (2017) “śmierć”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “śmierć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
Polish
editEtymology
editInherited from Old Polish śmierć.
Pronunciation
edit- IPA(key): /ɕmjɛrt͡ɕ/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈɕmjɛrt͡ɕ/
Audio: (file) - Rhymes: -ɛrt͡ɕ
- Syllabification: śmierć
- Homophone: śmierdź
Noun
editśmierć f
- death (end of life)
- (medicine) death (cessation of the body's life processes)
- Synonym: zgon
- death (personification of death, usually with a scythe and hood)
- death (end of something)
- Synonym: pogrzeb
Declension
editDeclension of śmierć
Derived terms
editadjectives
adverbs
interjections
nouns
verbs
verbs
- być panem czyjegoś życia i śmierci impf
- dysponować kogoś na śmierć impf
- ponieść śmierć pf, ponosić śmierć impf
- pójść na śmierć pf, iść na śmierć impf
- prędzej by się śmierci spodziewać impf
- śmierć zabrała pf, śmierć zabiera impf
- umrzeć śmiercią naturalną pf, umierać śmiercią naturalną impf
- umrzeć własną śmiercią pf
- walczyć ze śmiercią impf
- wydać na śmierć pf, wydawać na śmierć impf
- wydrzeć śmierci pf, wydzierać śmierci impf
- wyglądać jak śmierć na chorągwi impf
- wyrwać śmierci pf, wyrywać śmierci impf
- zajrzeć śmierci w oczy pf, zaglądać śmierci w oczy impf
- znaleźć śmierć pf, znajdować śmierć impf
Related terms
editadjectives
Trivia
editAccording to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), śmierć is one of the most used words in Polish, appearing 20 times in scientific texts, 41 times in news, 8 times in essays, 39 times in fiction, and 38 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 146 times, making it the 398th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
References
editFurther reading
edit- śmierć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- śmierć in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “śmierć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “ŚMIERĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 25.10.2010
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “śmierć”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “śmierć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1915), “śmierć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 6, Warsaw, page 739
- Wanda Decyk-Zięba, editor (2018-2022), “śmierć”, in Dydaktyczny Słownik Etymologiczno-historyczny Języka Polskiego [A Didactic, Historical, Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), →ISBN
Silesian
editEtymology
editInherited from Old Polish śmierć.
Pronunciation
editNoun
editśmierć f (diminutive śmiertka)
Declension
editDeclension of śmierć
singular | plural | |
---|---|---|
nominative | śmierć | śmierci |
genitive | śmierci | śmierci |
dative | śmierci | śmierciōm |
accusative | śmierć | śmierci |
instrumental | śmierciōm | śmierciami/śmierciōma |
locative | śmierci | śmierciach |
vocative | śmiercio | śmierci |
Further reading
editCategories:
- Old Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish nouns
- Old Polish feminine nouns
- Lesser Poland Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- zlw-opl:Death
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish 1-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/ɛrt͡ɕ
- Rhymes:Polish/ɛrt͡ɕ/1 syllable
- Polish terms with homophones
- Polish lemmas
- Polish nouns
- Polish feminine nouns
- pl:Medicine
- pl:Death
- Silesian terms derived from Proto-Slavic
- Silesian terms inherited from Proto-Slavic
- Silesian terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Silesian terms derived from Proto-Indo-European
- Silesian terms inherited from Old Polish
- Silesian terms derived from Old Polish
- Silesian terms with IPA pronunciation
- Rhymes:Silesian/ɛrt͡ɕ
- Rhymes:Silesian/ɛrt͡ɕ/1 syllable
- Silesian lemmas
- Silesian nouns
- Silesian feminine nouns
- szl:Death