कृच्छ्र
Sanskrit
editAlternative forms
editAlternative scripts
- কৃচ্ছ্ৰ (Assamese script)
- ᬓᬺᬘ᭄ᬙ᭄ᬭ (Balinese script)
- কৃচ্ছ্র (Bengali script)
- 𑰎𑰴𑰓𑰿𑰔𑰿𑰨 (Bhaiksuki script)
- 𑀓𑀾𑀘𑁆𑀙𑁆𑀭 (Brahmi script)
- ကၖစ္ဆြ (Burmese script)
- કૃચ્છ્ર (Gujarati script)
- ਕ੍ਰਚ੍ਛ੍ਰ (Gurmukhi script)
- 𑌕𑍃𑌚𑍍𑌛𑍍𑌰 (Grantha script)
- ꦏꦽꦕ꧀ꦖꦿ (Javanese script)
- 𑂍𑃂𑂒𑂹𑂓𑂹𑂩 (Kaithi script)
- ಕೃಚ್ಛ್ರ (Kannada script)
- ក្ឫច្ឆ្រ (Khmer script)
- ກ຺ຣິຈ຺ຉ຺ຣ (Lao script)
- കൃച്ഛ്ര (Malayalam script)
- ᡬᡵᡳᢜᡮᡵᠠ (Manchu script)
- 𑘎𑘵𑘓𑘿𑘔𑘿𑘨 (Modi script)
- ᢉᠷᠢᢋᠼᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑦮𑧖𑦳𑧠𑦴𑧠𑧈 (Nandinagari script)
- 𑐎𑐺𑐔𑑂𑐕𑑂𑐬 (Newa script)
- କୃଚ୍ଛ୍ର (Odia script)
- ꢒꢺꢗ꣄ꢘ꣄ꢬ (Saurashtra script)
- 𑆑𑆸𑆖𑇀𑆗𑇀𑆫 (Sharada script)
- 𑖎𑖴𑖓𑖿𑖔𑖿𑖨 (Siddham script)
- කෘච්ඡ්ර (Sinhalese script)
- 𑩜𑩙𑩡 𑪙𑩢 𑪙𑩼 (Soyombo script)
- 𑚊𑚏𑚶𑚐𑚶𑚤 (Takri script)
- க்ரிச்ச்²ர (Tamil script)
- కృచ్ఛ్ర (Telugu script)
- กฺฤจฺฉฺร (Thai script)
- ཀྲྀ་ཙྪྲ (Tibetan script)
- 𑒏𑒵𑒔𑓂𑒕𑓂𑒩 (Tirhuta script)
- 𑨋𑨼𑨉𑨣𑩇𑨤𑩇𑨫 (Zanabazar Square script)
Pronunciation
edit- (Vedic) IPA(key): /kr̩t.t͡ɕʰɾɐ́/, [kr̩t̚.t͡ɕʰɾɐ́]
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /ˈkr̩t̪.t͡ɕʰɾɐ/, [ˈkr̩t̪̚.t͡ɕʰɾɐ]
Noun
editकृच्छ्र • (kṛcchrá) stem, n
- trouble; pain; calamity; difficulty; hardship; affliction
- c. 500 BCE – 100 BCE, Rāmāyaṇa 4.7.9:
- व्यसने वार्थ कृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तगे ।
विमृशन् वै स्वया बुद्ध्या धृतिमान् नावसीदति ॥- vyasane vārtha kṛcchre vā bhaye vā jīvitāntage.
vimṛśan vai svayā buddhyā dhṛtimān nāvasīdati. - In misfortune or in hardship, in terror or in mortal peril,
It is the sensible and firm who stays afloat by his own wisdom.
- vyasane vārtha kṛcchre vā bhaye vā jīvitāntage.
- व्यसने वार्थ कृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तगे ।
Declension
editNeuter a-stem declension of कृच्छ्र (kṛcchrá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृच्छ्रम् kṛcchrám |
कृच्छ्रे kṛcchré |
कृच्छ्राणि / कृच्छ्रा¹ kṛcchrā́ṇi / kṛcchrā́¹ |
Vocative | कृच्छ्र kṛ́cchra |
कृच्छ्रे kṛ́cchre |
कृच्छ्राणि / कृच्छ्रा¹ kṛ́cchrāṇi / kṛ́cchrā¹ |
Accusative | कृच्छ्रम् kṛcchrám |
कृच्छ्रे kṛcchré |
कृच्छ्राणि / कृच्छ्रा¹ kṛcchrā́ṇi / kṛcchrā́¹ |
Instrumental | कृच्छ्रेण kṛcchréṇa |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्रैः / कृच्छ्रेभिः¹ kṛcchraíḥ / kṛcchrébhiḥ¹ |
Dative | कृच्छ्राय kṛcchrā́ya |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्रेभ्यः kṛcchrébhyaḥ |
Ablative | कृच्छ्रात् kṛcchrā́t |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्रेभ्यः kṛcchrébhyaḥ |
Genitive | कृच्छ्रस्य kṛcchrásya |
कृच्छ्रयोः kṛcchráyoḥ |
कृच्छ्राणाम् kṛcchrā́ṇām |
Locative | कृच्छ्रे kṛcchré |
कृच्छ्रयोः kṛcchráyoḥ |
कृच्छ्रेषु kṛcchréṣu |
Notes |
|
Adjective
editकृच्छ्र • (kṛcchrá) stem
- wicked; evil; painful; difficult
- Lakṣmīnārāyaṇasaṃhitā 2.221.31:
- पुनश्च कलुषं कृत्वा कृच्छ्रे लोके भवन्ति ते।
- punaśca kaluṣaṃ kṛtvā kṛcchre loke bhavanti te.
- Having done evil deeds repeatedly, they (sinners) stay in the evil world.
- पुनश्च कलुषं कृत्वा कृच्छ्रे लोके भवन्ति ते।
Declension
editMasculine a-stem declension of कृच्छ्र (kṛcchrá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृच्छ्रः kṛcchráḥ |
कृच्छ्रौ / कृच्छ्रा¹ kṛcchraú / kṛcchrā́¹ |
कृच्छ्राः / कृच्छ्रासः¹ kṛcchrā́ḥ / kṛcchrā́saḥ¹ |
Vocative | कृच्छ्र kṛ́cchra |
कृच्छ्रौ / कृच्छ्रा¹ kṛ́cchrau / kṛ́cchrā¹ |
कृच्छ्राः / कृच्छ्रासः¹ kṛ́cchrāḥ / kṛ́cchrāsaḥ¹ |
Accusative | कृच्छ्रम् kṛcchrám |
कृच्छ्रौ / कृच्छ्रा¹ kṛcchraú / kṛcchrā́¹ |
कृच्छ्रान् kṛcchrā́n |
Instrumental | कृच्छ्रेण kṛcchréṇa |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्रैः / कृच्छ्रेभिः¹ kṛcchraíḥ / kṛcchrébhiḥ¹ |
Dative | कृच्छ्राय kṛcchrā́ya |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्रेभ्यः kṛcchrébhyaḥ |
Ablative | कृच्छ्रात् kṛcchrā́t |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्रेभ्यः kṛcchrébhyaḥ |
Genitive | कृच्छ्रस्य kṛcchrásya |
कृच्छ्रयोः kṛcchráyoḥ |
कृच्छ्राणाम् kṛcchrā́ṇām |
Locative | कृच्छ्रे kṛcchré |
कृच्छ्रयोः kṛcchráyoḥ |
कृच्छ्रेषु kṛcchréṣu |
Notes |
|
Feminine ā-stem declension of कृच्छ्रा (kṛcchrā́) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृच्छ्रा kṛcchrā́ |
कृच्छ्रे kṛcchré |
कृच्छ्राः kṛcchrā́ḥ |
Vocative | कृच्छ्रे kṛ́cchre |
कृच्छ्रे kṛ́cchre |
कृच्छ्राः kṛ́cchrāḥ |
Accusative | कृच्छ्राम् kṛcchrā́m |
कृच्छ्रे kṛcchré |
कृच्छ्राः kṛcchrā́ḥ |
Instrumental | कृच्छ्रया / कृच्छ्रा¹ kṛcchráyā / kṛcchrā́¹ |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्राभिः kṛcchrā́bhiḥ |
Dative | कृच्छ्रायै kṛcchrā́yai |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्राभ्यः kṛcchrā́bhyaḥ |
Ablative | कृच्छ्रायाः / कृच्छ्रायै² kṛcchrā́yāḥ / kṛcchrā́yai² |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्राभ्यः kṛcchrā́bhyaḥ |
Genitive | कृच्छ्रायाः / कृच्छ्रायै² kṛcchrā́yāḥ / kṛcchrā́yai² |
कृच्छ्रयोः kṛcchráyoḥ |
कृच्छ्राणाम् kṛcchrā́ṇām |
Locative | कृच्छ्रायाम् kṛcchrā́yām |
कृच्छ्रयोः kṛcchráyoḥ |
कृच्छ्रासु kṛcchrā́su |
Notes |
|
Neuter a-stem declension of कृच्छ्र (kṛcchrá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृच्छ्रम् kṛcchrám |
कृच्छ्रे kṛcchré |
कृच्छ्राणि / कृच्छ्रा¹ kṛcchrā́ṇi / kṛcchrā́¹ |
Vocative | कृच्छ्र kṛ́cchra |
कृच्छ्रे kṛ́cchre |
कृच्छ्राणि / कृच्छ्रा¹ kṛ́cchrāṇi / kṛ́cchrā¹ |
Accusative | कृच्छ्रम् kṛcchrám |
कृच्छ्रे kṛcchré |
कृच्छ्राणि / कृच्छ्रा¹ kṛcchrā́ṇi / kṛcchrā́¹ |
Instrumental | कृच्छ्रेण kṛcchréṇa |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्रैः / कृच्छ्रेभिः¹ kṛcchraíḥ / kṛcchrébhiḥ¹ |
Dative | कृच्छ्राय kṛcchrā́ya |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्रेभ्यः kṛcchrébhyaḥ |
Ablative | कृच्छ्रात् kṛcchrā́t |
कृच्छ्राभ्याम् kṛcchrā́bhyām |
कृच्छ्रेभ्यः kṛcchrébhyaḥ |
Genitive | कृच्छ्रस्य kṛcchrásya |
कृच्छ्रयोः kṛcchráyoḥ |
कृच्छ्राणाम् kṛcchrā́ṇām |
Locative | कृच्छ्रे kṛcchré |
कृच्छ्रयोः kṛcchráyoḥ |
कृच्छ्रेषु kṛcchréṣu |
Notes |
|
Descendants
edit- Bengali: কেচ্ছা (keccha)
References
edit- Apte, Vaman Shivram (1890) “कृच्छ्र”, in The practical Sanskrit-English dictionary, Poona: Prasad Prakashan
- Monier Williams (1899) “कृच्छ्र”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 304/2.