See also: Ksiądz

Old Polish edit

Etymology edit

Inherited from Proto-Slavic *kъnędzь. Sense 2 is a semantic loan from Latin dominus, as both princes and priests were given the title of pan (lord).First attested in the 14th century.

Pronunciation edit

  • IPA(key): (10th–15th CE) /kɕɑ̃t͡s/
  • IPA(key): (15th CE) /kɕɑ̃t͡s/

Noun edit

ksiądz m animacy unattested

  1. prince (title of the ruler of a state or district)
    • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 100:
      Mi, Ian, z bozey mylosczy starschi xancz mazowessky (senior dux Mazoviae)..., vstawyami
      [My, Jan, z bożey miłości starszy ksiądz mazoweski (senior dux Mazoviae)..., ustawiamy]
    • 1451-1455, Legenda o świętym Aleksym[2], line 130:
      Strawyli wyeliki pyenyącz szwego kządza szukącz
      [Strawili wieliki pieniądz swego księdza szuk[aj]ąc]
    • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎[3], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 104, 20:
      Postawil gyey... ksødzem wszego bydla swego (principem omnis possessionis suae)
      [Postawił jej... księdzem wszego bydła swego (principem omnis possessionis suae)]
  2. priest (religious clergyman who is trained to perform services or sacrifices at a Christian church or Jewish synagogue)
    • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 5:
      Xandz Iaroslaw, arcibiskup gneznenski
      [Ksiądz Jarosław, arcybiskup gnieźnieński]
    • 1876-1929 [1401], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie[4], volume VI, page 204:
      Kszonc proboscz s kszandzem jarcibiscupem dal cztirdzesczi grziwen na Guszinø y tø czsancz (pro czanscz) proboscz tamo dzerzsi
      [Ksiądz proboszcz z księdzem jarcybiskupem dał cztyrdzieści grzywien na Guszynę i tę część proboszcz tamo dzierży]
    • 1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 171, Poznań:
      Petrasz wroczil wschitki listi xøndzu biskvpowi
      [Pietrasz wrocił wszytki listy księdzu biskupowi]
  3. village head under Wallachian law
    • 1868 [1458], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego[5], volume XII, page 434:
      Carnkowsky... terminum attemptavit erga laboriosum Syenkonem, ksąndz de Syelcze, facialem
      [Karnkowski... terminum attemptavit erga laboriosum Sienkonem, ksiądz de Sielce, facialem]

Descendants edit

References edit

Polish edit

 
Polish Wikipedia has an article on:
Wikipedia pl

Alternative forms edit

Etymology edit

Inherited from Old Polish ksiądz. Doublet of kniaź.

Pronunciation edit

Noun edit

ksiądz m pers (diminutive księżulek, related adjective księżowski or księży, abbreviation ks.)

  1. Christian priest (religious clergyman who is trained to perform services or sacrifices at a Christian church)
    Synonyms: see Thesaurus:ksiądz
    Nasza szefowa, pani Magdalena, na zarzut księdza, że jej nieskromny dekolt wzbudza grzeszne myśli, odpowiedziała, że on nie skusiłby jej, nawet gdyby stanął przed nią nago.
    Our boss, Ms. Magdalena, to the priest's objection that her immodest décolletage evokes sinful thoughts replied that he would not tempt her even if he stood naked in front of her.
    1. (Middle Polish) priest (religious clergyman who is trained to perform services or sacrifices at any church)
  2. (obsolete) prince (title of the ruler of a state or district)
    Synonym: książę
  3. (Middle Polish) bishop (head of a diocese)
    Synonym: biskup
  4. (Middle Polish, chess) bishop
    Synonym: bishop
  5. (Middle Polish) leader of a tribe
  6. (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
    • 1551, S. Murzynowski, Ortografija polska[6], page B3:
      Na przodku ſłów polſkich miaſ: x ks kładźięmy/ wſzakże nie miaſ: kſz/ iako gdy niektorzy mówią miaſto kśięże/ kſze miły
    • 1594, J. Januszowski, J. Kochanowskiego, Nowy karakter, page F4v:
      mało nielepiéy piſać xiądz/ xini/ axamit/ niżli pŗes ks.

Declension edit

Derived terms edit

nouns
proverb

Related terms edit

nouns

Descendants edit

Trivia edit

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), ksiądz is one of the most used words in Polish, appearing 6 times in scientific texts, 22 times in news, 5 times in essays, 32 times in fiction, and 27 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 92 times, making it the 685th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

References edit

  1. ^ Ida Kurcz (1990) “ksiądz”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language]‎[1] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 205

Further reading edit

  • ksiądz in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
  • ksiądz in Polish dictionaries at PWN
  • Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “ksiądz”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
  • Małgorzata B. Majewska (03.11.2021) “KSIĄDZ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
  • Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “ksiądz”, in Słownik języka polskiego[7]
  • Aleksander Zdanowicz (1861) “ksiądz”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861[8]
  • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “ksiądz”, in Słownik języka polskiego[9] (in Polish), volume 2, Warsaw, page 606