żywy
See also: žywy
Lower Sorbian
editAdjective
editżywy
Old Polish
editAlternative forms
editEtymology
editInherited from Proto-Slavic *žȋvъ. First attested in the 14th century.
Pronunciation
editAdjective
editżywy
- (attested in Lesser Poland) living, alive (not dead)
- A on.... zaprzał z przysięgą, przysięgając a rzekąc: Tako mi miły Bog żywy a wierny pomoży, iżem nie znał tego człowieka. (Jewish oath)
- And he... denied it with an oath, swearing and saying: The living and faithful God will help me so much that I did not know this man.
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][1], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 37, 20:
- Neprzyaczelowe wem mogi sziwi sø (vivunt) y stwerdzili se sø na mø
- [Nieprzyjacielowie wiem moji żywi są (vivunt) i stwierdzili sie są na mię]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][2], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 21, 33:
- A dusza moia sziwa bødz iemu (sc. gospodnu, illi vivet)
- [A dusza moja żywa bądź jemu (sc. Gospodnu, illi vivet)]
- 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[6], 21, 35:
- Przedadzø wol szywi (bovem vivum)
- [Przedadzą woł żywy (bovem vivum)]
- 1466, Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy z rkpsu Biblioteki Jagiellońskiej nr 2195 oraz z rękopisu, numbers 1490/11, 1945/1, Biblioteka Kapitulna w Pradze, page 19:
- Cristus corripuit demptaque, gl. auriculam cisam vcząthe vcho, restituit, gl. reddidit sszivo
- [Cristus corripuit demptaque, gl. auriculam cisam ucięte ucho, restituit, gl. reddidit żywo]
- 1874 [1423], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące[7], volume XVI, page 1845:
- Iohannes... vinitor... cum... uxore sua legitima submiserunt se sub pena excommunicacionis plantare XXX vites vineas vlg. sziwego drzewa
- [Iohannes... vinitor... cum... uxore sua legitima submiserunt se sub pena excommunicacionis plantare XXX vites vineas vlg. żywego drzewa]
- 1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,[8], page 319:
- Cristus swøtemu sye Blaszeyu pokazal a rzkøcz gemu: Blaszeyu, zywø offerø mnye offervy!
- [Krystus świętemu sie Błażeju pokazał a rzkąc jemu: Błażeju, żywą ofierę mnie ofieruj!]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][9], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 50:
- Sziw iest (vivit) gospodzin y blogoslawoni bog moy
- [Żyw jest (vivit) Gospodzin i błogosławiony Bog moj]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[10], page 690:
- A on.... zaprzal s przyszyegą, przysągayącz a rzekącz: Tako my myly bog zyvy a vyerny pomozy, yzem nye znal tego czlovyeka
- [A on.... zaprzał z przysięgą, przysięgając a rzekąc: Tako mi miły Bog żywy a wierny pomoży, iżem nie znał tego człowieka]
- 1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[11], 14, 45:
- Tedi lyvd ku Savlowy rzecze: Nye vmrze przeto Jonatas... Sziw gest pan (vivit dominus), vpadnyely wlos z gego glowi na zemyø
- [Tedy lud ku Saulowi rzecze: Nie umrze przeto Jonatas... Żyw jest Pan (vivit Dominus), upadnieli włos z jego głowy na ziemię]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][12], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 48, 8:
- Sziw bødze (vivet) ieszcze do concza
- [Żyw będzie (vivet) jeszcze do końca]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][13], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 21, 28:
- Chwalicz bødø gospodna, gisz to szukaiø iego, sziwa bødø (vivent) sercza gich na weky wekom
- [Chwalić będą Gospodna, jiż to szukają jego, żywa będą (vivent) sierca jich na wieki wiekom]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][14], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 51, 5:
- Przeto bog... wynese cze z przebitka twego y korzen twoy szeme sziwich (de terra viventium)
- [Przeto Bog... wyniesie cie z przebytka twego i korzeń twoj z ziemie żywych (de terra viventium)]
- 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[15], 16, 14:
- Przeto wezwala gest studnyczø studnycza zywego (puteum viventis) a wydzøcego [ode] mnye
- [Przeto wezwała jest studnicę "Studnica żywego (puteum viventis) a widzącego [ode] mnie]
- (attested in Silesia) essential to life, life-sustaining, life-giving
- surviving, living (lasting without losing any essential properties)
- 1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[17], 11, 5:
- Gego mocz ziwa gest (vivit), iasz gest w tobye ku skaranyv... wszego lyvda blødnego
- [Jego moc żywa jest (vivit), jaż jest w tobie ku skaraniu... wszego luda błędnego]
Derived terms
editadjectives
adverbs
nouns
verbs
Descendants
editReferences
edit- Boryś, Wiesław (2005) “żywy”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Mańczak, Witold (2017) “żywy”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “żywy”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “żywy”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Polish
editAlternative forms
editEtymology
editInherited from Old Polish żywy.
Pronunciation
edit- IPA(key): /ˈʐɨ.vɨ/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈʐɨ.vɨ/
Audio 1: (file) Audio 2: (file) - Rhymes: -ɨvɨ
- Syllabification: ży‧wy
Adjective
editżywy (not generally comparable, comparative żywszy or bardziej żywy, superlative najżywszy or najbardziej żywy, derived adverb żywo)
- (not comparable, often nominalized) living, alive (having life)
- (not comparable) living (being a typical example of)
- lively (having much energy and vitality)
- vivid, vibrant (strong and clear)
- vivid, vibrant (very intense)
- Synonym: ożywiony
- (of a colour) vivid, vibrant (bright and saturated)
- (not comparable, i.e. of money) living (real)
- (not comparable, i.e. of a language) living (in use or existing)
- lively (smoothly running, suggestive and attention-grabbing)
- Synonym: wartki
- (obsolete) living on (surviving by eating) [with instrumental ‘on what’]
Declension
editDeclension of żywy (hard)
singular | plural | |||||
---|---|---|---|---|---|---|
masculine animate | masculine inanimate | feminine | neuter | virile (= masculine personal) | non-virile | |
nominative | żywy | żywa | żywe | żywi | żywe | |
genitive | żywego | żywej | żywego | żywych | ||
dative | żywemu | żywej | żywemu | żywym | ||
accusative | żywego | żywy | żywą | żywe | żywych | żywe |
instrumental | żywym | żywą | żywym | żywymi | ||
locative | żywym | żywej | żywym | żywych |
Derived terms
editadjectives
adverbs
nouns
verbs
- kląć w żywy kamień impf
- wrócić do żywych pf, wracać do żywych impf
Further reading
edit- żywy in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- żywy in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “żywy”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “ŻYWY”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 25.04.2016
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “żywy”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “żywy”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1927), “żywy”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 8, Warsaw, page 742
Silesian
editEtymology
editInherited from Old Polish żywy.
Pronunciation
editAdjective
editżywy (comparative żywszy, superlative nojżywszy, derived adverb żywo)
Declension
editDeclension of żywy
singular | plural | |||||
---|---|---|---|---|---|---|
masculine | neuter | feminine | virile | nonvirile | ||
nominative | żywy | żywe | żywŏ | żywi | żywe | |
genitive | żywego | żywyj | żywych | |||
dative | żywymu | żywyj | żywym | |||
accusative | animate | żywego | żywe | żywõ | żywych | żywe |
inanimate | żywy | |||||
instrumental | żywym | żywōm | żywymi | |||
locative | żywym | żywyj | żywych | |||
vocative | żywy | żywe | żywŏ | żywi | żywe |
Derived terms
editnouns
Further reading
edit- żywy in dykcjonorz.eu
- Henryk Jaroszewicz (2022) “żywŏ”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 167
Categories:
- Lower Sorbian lemmas
- Lower Sorbian adjectives
- Lower Sorbian terms spelled with Ż
- Lower Sorbian terms spelled with ◌̇
- Lower Sorbian obsolete forms
- Old Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *gʷeyh₃-
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish adjectives
- Lesser Poland Old Polish
- Old Polish terms with usage examples
- Old Polish terms with quotations
- Silesia Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *gʷeyh₃-
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/ɨvɨ
- Rhymes:Polish/ɨvɨ/2 syllables
- Polish lemmas
- Polish adjectives
- Polish nominalized adjectives
- Polish terms with obsolete senses
- Polish hard adjectives
- Silesian terms derived from Proto-Slavic
- Silesian terms inherited from Proto-Slavic
- Silesian terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Silesian terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Silesian terms derived from Proto-Indo-European
- Silesian terms inherited from Proto-Indo-European
- Silesian terms derived from the Proto-Indo-European root *gʷeyh₃-
- Silesian terms inherited from Old Polish
- Silesian terms derived from Old Polish
- Silesian terms with IPA pronunciation
- Rhymes:Silesian/ɪvɪ
- Rhymes:Silesian/ɪvɪ/2 syllables
- Silesian lemmas
- Silesian adjectives