अर्वत्
Sanskrit
editAlternative scripts
editAlternative scripts
- অৰ্বত্ (Assamese script)
- ᬅᬃᬯᬢ᭄ (Balinese script)
- অর্বত্ (Bengali script)
- 𑰀𑰨𑰿𑰪𑰝𑰿 (Bhaiksuki script)
- 𑀅𑀭𑁆𑀯𑀢𑁆 (Brahmi script)
- အရွတ် (Burmese script)
- અર્વત્ (Gujarati script)
- ਅਰ੍ਵਤ੍ (Gurmukhi script)
- 𑌅𑌰𑍍𑌵𑌤𑍍 (Grantha script)
- ꦄꦂꦮꦠ꧀ (Javanese script)
- 𑂃𑂩𑂹𑂫𑂞𑂹 (Kaithi script)
- ಅರ್ವತ್ (Kannada script)
- អវ៌ត៑ (Khmer script)
- ອຣ຺ວຕ຺ (Lao script)
- അര്വത് (Malayalam script)
- ᠠᡵᠣᠸᠠᢠ (Manchu script)
- 𑘀𑘨𑘿𑘪𑘝𑘿 (Modi script)
- ᠠᠷᢦᢐ (Mongolian script)
- 𑦠𑧈𑧠𑧊𑦽𑧠 (Nandinagari script)
- 𑐀𑐬𑑂𑐰𑐟𑑂 (Newa script)
- ଅର୍ଵତ୍ (Odia script)
- ꢂꢬ꣄ꢮꢡ꣄ (Saurashtra script)
- 𑆃𑆫𑇀𑆮𑆠𑇀 (Sharada script)
- 𑖀𑖨𑖿𑖪𑖝𑖿 (Siddham script)
- අර්වත් (Sinhalese script)
- 𑩐𑩼 𑪙𑩾𑩫 𑪙 (Soyombo script)
- 𑚀𑚤𑚶𑚦𑚙𑚶 (Takri script)
- அர்வத் (Tamil script)
- అర్వత్ (Telugu script)
- อรฺวตฺ (Thai script)
- ཨ་རྭ་ཏ྄ (Tibetan script)
- 𑒁𑒩𑓂𑒫𑒞𑓂 (Tirhuta script)
- 𑨀𑨫𑩇𑨭𑨙𑨴 (Zanabazar Square script)
Etymology
editFrom Proto-Indo-Iranian *Hárwāns (“fast, quick; a racehorse, courser, a fast horse”), from Proto-Indo-European *h₃ér-went-s, from *h₃er- (“to move (swiftly), to spring”). Cognate with Avestan 𐬀𐬎𐬭𐬎𐬎𐬀𐬧𐬙 (auruuaṇt, “quick, fast; a courser, fast horse”), Middle Persian [script needed] ('lwnd /arwand/, “quick”).
Pronunciation
editNoun
editअर्वत् • (árvat) stem, m (root ऋ)
- courser (a swift horse); a racehorse
- c. 1700 BCE – 1200 BCE, Ṛgveda 1.91.20:
- सोमो धेनुं सोमो अर्वन्तम् आशुं सोमो वीरं कर्मण्यं ददाति ।
सादन्यं विदथ्यं सभेयं पितृश्रवणं यो ददाशदस्मै ॥- somo dhenuṃ somo arvantam āśuṃ somo vīraṃ karmaṇyaṃ dadāti.
sādanyaṃ vidathyaṃ sabheyaṃ pitṛśravaṇaṃ yo dadāśadasmai. - To him who worships Soma gives the milch-cow, a fast horse and a son of active knowledge,
[Who is] skilled in home duties, meet for holy synod, for council meet, a glory to his father.
- somo dhenuṃ somo arvantam āśuṃ somo vīraṃ karmaṇyaṃ dadāti.
- सोमो धेनुं सोमो अर्वन्तम् आशुं सोमो वीरं कर्मण्यं ददाति ।
Declension
editMasculine vat-stem declension of अर्वत् (árvat) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | अर्वान् árvān |
अर्वन्तौ / अर्वन्ता¹ árvantau / árvantā¹ |
अर्वन्तः árvantaḥ |
Vocative | अर्वन् / अर्वः² árvan / árvaḥ² |
अर्वन्तौ / अर्वन्ता¹ árvantau / árvantā¹ |
अर्वन्तः árvantaḥ |
Accusative | अर्वन्तम् árvantam |
अर्वन्तौ / अर्वन्ता¹ árvantau / árvantā¹ |
अर्वतः árvataḥ |
Instrumental | अर्वता árvatā |
अर्वद्भ्याम् árvadbhyām |
अर्वद्भिः árvadbhiḥ |
Dative | अर्वते árvate |
अर्वद्भ्याम् árvadbhyām |
अर्वद्भ्यः árvadbhyaḥ |
Ablative | अर्वतः árvataḥ |
अर्वद्भ्याम् árvadbhyām |
अर्वद्भ्यः árvadbhyaḥ |
Genitive | अर्वतः árvataḥ |
अर्वतोः árvatoḥ |
अर्वताम् árvatām |
Locative | अर्वति árvati |
अर्वतोः árvatoḥ |
अर्वत्सु árvatsu |
Notes |
|
Adjective
editअर्वत् • (árvat) stem (root ऋ)
- fast, quick, fleet
- c. 1200 BCE – 1000 BCE, Atharvaveda 4.9.2:
- परिपाणं पुरुषाणां परिपाणं गवामसि ।अश्वानाम् अर्वतां परिपाणाय तस्थिषे ॥
- paripāṇaṃ puruṣāṇāṃ paripāṇaṃ gavāmasi.aśvānām arvatāṃ paripāṇāya tasthiṣe.
- Thou art the safeguard of the men, thou art the safeguard of the kine,
Thou standest ready to protect the horses that are fleet of foot.
- परिपाणं पुरुषाणां परिपाणं गवामसि ।अश्वानाम् अर्वतां परिपाणाय तस्थिषे ॥
Declension
editMasculine vat-stem declension of अर्वत् (árvat) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | अर्वान् árvān |
अर्वन्तौ / अर्वन्ता¹ árvantau / árvantā¹ |
अर्वन्तः árvantaḥ |
Vocative | अर्वन् / अर्वः² árvan / árvaḥ² |
अर्वन्तौ / अर्वन्ता¹ árvantau / árvantā¹ |
अर्वन्तः árvantaḥ |
Accusative | अर्वन्तम् árvantam |
अर्वन्तौ / अर्वन्ता¹ árvantau / árvantā¹ |
अर्वतः árvataḥ |
Instrumental | अर्वता árvatā |
अर्वद्भ्याम् árvadbhyām |
अर्वद्भिः árvadbhiḥ |
Dative | अर्वते árvate |
अर्वद्भ्याम् árvadbhyām |
अर्वद्भ्यः árvadbhyaḥ |
Ablative | अर्वतः árvataḥ |
अर्वद्भ्याम् árvadbhyām |
अर्वद्भ्यः árvadbhyaḥ |
Genitive | अर्वतः árvataḥ |
अर्वतोः árvatoḥ |
अर्वताम् árvatām |
Locative | अर्वति árvati |
अर्वतोः árvatoḥ |
अर्वत्सु árvatsu |
Notes |
|
Feminine ī-stem declension of अर्वती (árvatī) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | अर्वती árvatī |
अर्वत्यौ / अर्वती¹ árvatyau / árvatī¹ |
अर्वत्यः / अर्वतीः¹ árvatyaḥ / árvatīḥ¹ |
Vocative | अर्वति árvati |
अर्वत्यौ / अर्वती¹ árvatyau / árvatī¹ |
अर्वत्यः / अर्वतीः¹ árvatyaḥ / árvatīḥ¹ |
Accusative | अर्वतीम् árvatīm |
अर्वत्यौ / अर्वती¹ árvatyau / árvatī¹ |
अर्वतीः árvatīḥ |
Instrumental | अर्वत्या árvatyā |
अर्वतीभ्याम् árvatībhyām |
अर्वतीभिः árvatībhiḥ |
Dative | अर्वत्यै árvatyai |
अर्वतीभ्याम् árvatībhyām |
अर्वतीभ्यः árvatībhyaḥ |
Ablative | अर्वत्याः / अर्वत्यै² árvatyāḥ / árvatyai² |
अर्वतीभ्याम् árvatībhyām |
अर्वतीभ्यः árvatībhyaḥ |
Genitive | अर्वत्याः / अर्वत्यै² árvatyāḥ / árvatyai² |
अर्वत्योः árvatyoḥ |
अर्वतीनाम् árvatīnām |
Locative | अर्वत्याम् árvatyām |
अर्वत्योः árvatyoḥ |
अर्वतीषु árvatīṣu |
Notes |
|
Neuter vat-stem declension of अर्वत् (árvat) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | अर्वत् árvat |
अर्वती árvatī |
अर्वन्ति árvanti |
Vocative | अर्वत् árvat |
अर्वती árvatī |
अर्वन्ति árvanti |
Accusative | अर्वत् árvat |
अर्वती árvatī |
अर्वन्ति árvanti |
Instrumental | अर्वता árvatā |
अर्वद्भ्याम् árvadbhyām |
अर्वद्भिः árvadbhiḥ |
Dative | अर्वते árvate |
अर्वद्भ्याम् árvadbhyām |
अर्वद्भ्यः árvadbhyaḥ |
Ablative | अर्वतः árvataḥ |
अर्वद्भ्याम् árvadbhyām |
अर्वद्भ्यः árvadbhyaḥ |
Genitive | अर्वतः árvataḥ |
अर्वतोः árvatoḥ |
अर्वताम् árvatām |
Locative | अर्वति árvati |
अर्वतोः árvatoḥ |
अर्वत्सु árvatsu |
References
editMonier Williams (1899) “अर्वत्”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 93, column 2.
Categories:
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-European
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-European
- Sanskrit terms with IPA pronunciation
- Sanskrit lemmas
- Sanskrit nouns
- Sanskrit terms belonging to the root ऋ
- Sanskrit nouns in Devanagari script
- Sanskrit masculine nouns
- Sanskrit terms with quotations
- Sanskrit vat-stem nouns
- Sanskrit adjectives
- Sanskrit adjectives in Devanagari script