Old Polish

edit

Etymology

edit

Inherited from Proto-Slavic *či li. By surface analysis, univerbation of czy +‎ li. First attested in the end of the 14th century.

Pronunciation

edit
  • IPA(key): (10th–15th CE) /t͡ʃʲɨlʲi/
  • IPA(key): (15th CE) /t͡ʃʲɨlʲi/

Particle

edit

czyli

  1. introduces a second alternative question; or
    • 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[2], 13, 19:
      Opatrzicze... lvd..., gestli silni, czili mdli, iestli mali, czili wyeliki (utrum fortis sit, an infirmus, si pauci numero, an plures)?
      [Opatrzycie... lud..., jestli silny czyli mdły, jestli mały czyli wieliki (utrum fortis sit, an infirmus, si pauci numero, an plures)?]
    • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[3], page 433:
      Będzieli kto chcieć wolą jego czynić, pozna, ta nauka jestli od boga, czyli ja sam od siebie czynię, iż mowię (utrum ex deo sit, an ego a me ipso loquar Jo 7, 17)
      [Będzieli kto chcieć wolą jego czynić, pozna tę naukę, jestli od Boga, czyli sam od siebie czynię, iż mowię (utrum ex Deo sit, an ego a me ipso loquar Jo 7, 17)]
    • 1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,[4], page 322:
      Chcesz sye bogom naszym modlicz, czily nye chcesz?
      [Chcesz sie bogom naszym modlić, czyli nie chcesz?]
  2. (attested in Lesser Poland) introduces a question sentence; whether
    Synonym: czy
    • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎[5], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 13, 8:
      Ne iest strach boszi przed oczima gich. Czili ne poznaiø wszitcy (nonne cognoscent omnes), czso stroiø lichotø, gisz to szrø lud moy iaco karmø chleba?
      [Nie jest strach boży przed oczyma jich. Czyli nie poznają wszytcy (nonne cognoscent omnes), cso stroją lichotę, jiż to żrą lud moj jako karmią chleba?]

Conjunction

edit

czyli

  1. (attested in Greater Poland) which is actually
    • 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 24:
      Gyesthly k themu... domu tha nyewyastha blysza, czyly [] dzyeczy, czyly czo prawo, a ktho gy ma wszyacz albo oszyescz?
      [Jestli k temu... domu ta niewiasta blisza, czyli [] dzieci, czyli co prawo, a kto ji ma wziąć albo osieść?]

Descendants

edit
  • Masurian: cÿli
  • Polish: czyli
  • Silesian: czyli

References

edit

Polish

edit

Etymology

edit

Inherited from Old Polish czyli. By surface analysis, univerbation of czy +‎ li.

Pronunciation

edit
  • IPA(key): /ˈt͡ʂɨ.li/
  • (Middle Polish) IPA(key): /ˈt͡ʂɨ.li/
  • Audio:(file)
  • Rhymes: -ɨli
  • Syllabification: czy‧li

Particle

edit

czyli

  1. clarifying or connective particle; as in, in other words, i.e., or, that is to say
    Synonyms: a więc, eo ipso, inaczej, inaczej mówiąc, innymi słowy, jednym słowem, krótko mówiąc, mianowicie, przeto, słowem, tedy, to jest, toteż, to znaczy, tym samym, więc, w takim razie, w takim układzie, zatem, znaczy, znaczy się
    Kupiłem książkę o Mieszku I, czyli pierwszym królu Polski.I bought a book about Mieszko I, i.e. the first king of Poland.
    Poszedłem sam, czyli byłem samotny.I went alone, which means I was lonely.
  2. (obsolete) introduces a yes-no question sentence; whether
    Synonym: czy

Conjunction

edit

czyli

  1. (obsolete) introduces a conditional; if
    Synonym: jeśli

Trivia

edit

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), czyli is one of the most used words in Polish, appearing 77 times in scientific texts, 11 times in news, 18 times in essays, 10 times in fiction, and 4 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 120 times, making it the 500th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

References

edit
  1. ^ Ida Kurcz (1990) “czyli”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language]‎[1] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 65

Further reading

edit
  • czyli in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
  • czyli in Polish dictionaries at PWN
  • Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “czyli”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
  • CZYLI”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 07.05.2010
  • Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “czyli”, in Słownik języka polskiego[6]
  • Aleksander Zdanowicz (1861) “czyli”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861[7]
  • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “czyli”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 410
  • Bańkowski, Andrzej (2000) “czyli 2”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)

Silesian

edit

Etymology

edit

Inherited from Old Polish czyli.

Pronunciation

edit
  • IPA(key): /ˈt͡ʂɪli/
  • Rhymes: -ɪli
  • Syllabification: czy‧li

Particle

edit

czyli

  1. clarifying or connective particle; in other words, i.e., or, that is to say
    Synonym: abo
  2. (archaic) or
    Synonym: abo

Further reading

edit