सहस्र
Hindi
editAlternative forms
edit- सहस्त्र (sahastra) — hypercorrect
Etymology
editBorrowed from Sanskrit सहस्र (sahasra). Doublet of हज़ार (hazār).
Pronunciation
edit- (Delhi) IPA(key): /sə.ɦəs.ɾᵊ/, [sɛ.ɦɛs.ɾᵊ]
- (hypercorrect) (Delhi) IPA(key): /sə.ɦəs.t̪ɾᵊ/, [sɛ.ɦɛs.t̪ɾᵊ]
Numeral
editसहस्र • (sahasra) m (Urdu spelling سہسر) (cardinal)
Declension
editSanskrit
edit← 1 | ← 100 | १००० 1,000 |
10,000 → | 1,000,000 (106) → [a], [b] |
---|---|---|---|---|
Cardinal: सहस्र (sahasra) |
Alternative scripts
editAlternative scripts
- সহস্ৰ (Assamese script)
- ᬲᬳᬲ᭄ᬭ (Balinese script)
- সহস্র (Bengali script)
- 𑰭𑰮𑰭𑰿𑰨 (Bhaiksuki script)
- 𑀲𑀳𑀲𑁆𑀭 (Brahmi script)
- သဟသြ (Burmese script)
- સહસ્ર (Gujarati script)
- ਸਹਸ੍ਰ (Gurmukhi script)
- 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰 (Grantha script)
- ꦱꦲꦱꦿ (Javanese script)
- 𑂮𑂯𑂮𑂹𑂩 (Kaithi script)
- ಸಹಸ್ರ (Kannada script)
- សហស្រ (Khmer script)
- ສຫສ຺ຣ (Lao script)
- സഹസ്ര (Malayalam script)
- ᠰᠠᡥᠠᠰ᠌ᡵᠠ (Manchu script)
- 𑘭𑘮𑘭𑘿𑘨 (Modi script)
- ᠰᠠᠾᠠᠰᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑧍𑧎𑧍𑧠𑧈 (Nandinagari script)
- 𑐳𑐴𑐳𑑂𑐬 (Newa script)
- ସହସ୍ର (Odia script)
- ꢱꢲꢱ꣄ꢬ (Saurashtra script)
- 𑆱𑆲𑆱𑇀𑆫 (Sharada script)
- 𑖭𑖮𑖭𑖿𑖨 (Siddham script)
- සහස්ර (Sinhalese script)
- 𑪁𑪂𑪁 𑪙𑩼 (Soyombo script)
- 𑚨𑚩𑚨𑚶𑚤 (Takri script)
- ஸஹஸ்ர (Tamil script)
- సహస్ర (Telugu script)
- สหสฺร (Thai script)
- ས་ཧ་སྲ (Tibetan script)
- 𑒮𑒯𑒮𑓂𑒩 (Tirhuta script)
- 𑨰𑨱𑨰𑩇𑨫 (Zanabazar Square script)
Etymology
editFrom Proto-Indo-Aryan *saźʰásram, from Proto-Indo-Iranian *saȷ́ʰásram (“thousand”), from Proto-Indo-European *sm̥-ǵʰéslom, from *ǵʰéslom. Cognate with Avestan 𐬵𐬀𐬰𐬀𐬢𐬭𐬀 (hazaŋra), Persian هزار (hezâr), Ancient Greek χίλιοι (khílioi), Latin mīlle.
Pronunciation
editNumeral
editसहस्र • (sahásra) n (rarely m)
- a thousand
- c. 1700 BCE – 1200 BCE, Ṛgveda 10.62.8:
- प्र नू॒नं जा॑यताम॒यं मनु॒स्तोक्मे॑व रोहतु।
यः स॒हस्रं॑ श॒ताश्वं॑ स॒द्यो दा॒नाय॒ मंह॑ते॥- prá nūnáṃ jāyatāmayáṃ mánustókmeva rohatu.
yáḥ sahásraṃ śatā́śvaṃ sadyó dānā́ya máṃhate. - May this Manu (Sāvarṇi) quickly be born, may he increase like (well- watered) seed, who sends meat once a thousand and a hundred horses for a present.
- prá nūnáṃ jāyatāmayáṃ mánustókmeva rohatu.
- प्र नू॒नं जा॑यताम॒यं मनु॒स्तोक्मे॑व रोहतु।
Declension
editNeuter a-stem declension of सहस्र (sahasra) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | सहस्रम् sahasram |
सहस्रे sahasre |
सहस्राणि / सहस्रा¹ sahasrāṇi / sahasrā¹ |
Vocative | सहस्र sahasra |
सहस्रे sahasre |
सहस्राणि / सहस्रा¹ sahasrāṇi / sahasrā¹ |
Accusative | सहस्रम् sahasram |
सहस्रे sahasre |
सहस्राणि / सहस्रा¹ sahasrāṇi / sahasrā¹ |
Instrumental | सहस्रेण sahasreṇa |
सहस्राभ्याम् sahasrābhyām |
सहस्रैः / सहस्रेभिः¹ sahasraiḥ / sahasrebhiḥ¹ |
Dative | सहस्राय sahasrāya |
सहस्राभ्याम् sahasrābhyām |
सहस्रेभ्यः sahasrebhyaḥ |
Ablative | सहस्रात् sahasrāt |
सहस्राभ्याम् sahasrābhyām |
सहस्रेभ्यः sahasrebhyaḥ |
Genitive | सहस्रस्य sahasrasya |
सहस्रयोः sahasrayoḥ |
सहस्राणाम् sahasrāṇām |
Locative | सहस्रे sahasre |
सहस्रयोः sahasrayoḥ |
सहस्रेषु sahasreṣu |
Notes |
|
Masculine a-stem declension of सहस्र (sahasra) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | सहस्रः sahasraḥ |
सहस्रौ / सहस्रा¹ sahasrau / sahasrā¹ |
सहस्राः / सहस्रासः¹ sahasrāḥ / sahasrāsaḥ¹ |
Vocative | सहस्र sahasra |
सहस्रौ / सहस्रा¹ sahasrau / sahasrā¹ |
सहस्राः / सहस्रासः¹ sahasrāḥ / sahasrāsaḥ¹ |
Accusative | सहस्रम् sahasram |
सहस्रौ / सहस्रा¹ sahasrau / sahasrā¹ |
सहस्रान् sahasrān |
Instrumental | सहस्रेण sahasreṇa |
सहस्राभ्याम् sahasrābhyām |
सहस्रैः / सहस्रेभिः¹ sahasraiḥ / sahasrebhiḥ¹ |
Dative | सहस्राय sahasrāya |
सहस्राभ्याम् sahasrābhyām |
सहस्रेभ्यः sahasrebhyaḥ |
Ablative | सहस्रात् sahasrāt |
सहस्राभ्याम् sahasrābhyām |
सहस्रेभ्यः sahasrebhyaḥ |
Genitive | सहस्रस्य sahasrasya |
सहस्रयोः sahasrayoḥ |
सहस्राणाम् sahasrāṇām |
Locative | सहस्रे sahasre |
सहस्रयोः sahasrayoḥ |
सहस्रेषु sahasreṣu |
Notes |
|
Adjective
editसहस्र • (sahásra) stem
- a thousandth or the thousandth
Declension
editMasculine a-stem declension of सहस्र (sahásra) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | सहस्रः sahásraḥ |
सहस्रौ / सहस्रा¹ sahásrau / sahásrā¹ |
सहस्राः / सहस्रासः¹ sahásrāḥ / sahásrāsaḥ¹ |
Vocative | सहस्र sáhasra |
सहस्रौ / सहस्रा¹ sáhasrau / sáhasrā¹ |
सहस्राः / सहस्रासः¹ sáhasrāḥ / sáhasrāsaḥ¹ |
Accusative | सहस्रम् sahásram |
सहस्रौ / सहस्रा¹ sahásrau / sahásrā¹ |
सहस्रान् sahásrān |
Instrumental | सहस्रेण sahásreṇa |
सहस्राभ्याम् sahásrābhyām |
सहस्रैः / सहस्रेभिः¹ sahásraiḥ / sahásrebhiḥ¹ |
Dative | सहस्राय sahásrāya |
सहस्राभ्याम् sahásrābhyām |
सहस्रेभ्यः sahásrebhyaḥ |
Ablative | सहस्रात् sahásrāt |
सहस्राभ्याम् sahásrābhyām |
सहस्रेभ्यः sahásrebhyaḥ |
Genitive | सहस्रस्य sahásrasya |
सहस्रयोः sahásrayoḥ |
सहस्राणाम् sahásrāṇām |
Locative | सहस्रे sahásre |
सहस्रयोः sahásrayoḥ |
सहस्रेषु sahásreṣu |
Notes |
|
Feminine ī-stem declension of सहस्री (sahásrī) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | सहस्री sahásrī |
सहस्र्यौ / सहस्री¹ sahásryau / sahásrī¹ |
सहस्र्यः / सहस्रीः¹ sahásryaḥ / sahásrīḥ¹ |
Vocative | सहस्रि sáhasri |
सहस्र्यौ / सहस्री¹ sáhasryau / sáhasrī¹ |
सहस्र्यः / सहस्रीः¹ sáhasryaḥ / sáhasrīḥ¹ |
Accusative | सहस्रीम् sahásrīm |
सहस्र्यौ / सहस्री¹ sahásryau / sahásrī¹ |
सहस्रीः sahásrīḥ |
Instrumental | सहस्र्या sahásryā |
सहस्रीभ्याम् sahásrībhyām |
सहस्रीभिः sahásrībhiḥ |
Dative | सहस्र्यै sahásryai |
सहस्रीभ्याम् sahásrībhyām |
सहस्रीभ्यः sahásrībhyaḥ |
Ablative | सहस्र्याः / सहस्र्यै² sahásryāḥ / sahásryai² |
सहस्रीभ्याम् sahásrībhyām |
सहस्रीभ्यः sahásrībhyaḥ |
Genitive | सहस्र्याः / सहस्र्यै² sahásryāḥ / sahásryai² |
सहस्र्योः sahásryoḥ |
सहस्रीणाम् sahásrīṇām |
Locative | सहस्र्याम् sahásryām |
सहस्र्योः sahásryoḥ |
सहस्रीषु sahásrīṣu |
Notes |
|
Neuter a-stem declension of सहस्र (sahásra) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | सहस्रम् sahásram |
सहस्रे sahásre |
सहस्राणि / सहस्रा¹ sahásrāṇi / sahásrā¹ |
Vocative | सहस्र sáhasra |
सहस्रे sáhasre |
सहस्राणि / सहस्रा¹ sáhasrāṇi / sáhasrā¹ |
Accusative | सहस्रम् sahásram |
सहस्रे sahásre |
सहस्राणि / सहस्रा¹ sahásrāṇi / sahásrā¹ |
Instrumental | सहस्रेण sahásreṇa |
सहस्राभ्याम् sahásrābhyām |
सहस्रैः / सहस्रेभिः¹ sahásraiḥ / sahásrebhiḥ¹ |
Dative | सहस्राय sahásrāya |
सहस्राभ्याम् sahásrābhyām |
सहस्रेभ्यः sahásrebhyaḥ |
Ablative | सहस्रात् sahásrāt |
सहस्राभ्याम् sahásrābhyām |
सहस्रेभ्यः sahásrebhyaḥ |
Genitive | सहस्रस्य sahásrasya |
सहस्रयोः sahásrayoḥ |
सहस्राणाम् sahásrāṇām |
Locative | सहस्रे sahásre |
सहस्रयोः sahásrayoḥ |
सहस्रेषु sahásreṣu |
Notes |
|
Descendants
edit- Ashokan Prakrit: 𑀲𑀳𑀲𑁆𑀭 (sahasra)
- Prakrit: (see there for further descendants)
- Dhivehi: ހާސް (hās)
- Kashmiri: ساس (sās)
- Punjabi: ਸਹੰਸ (sahansa) (archaic)
- Saraiki: سَیہِنس (saihins)
- → Bengali: সহস্র (śôhôśrô)
- → Gujarati: સહસ્ત્ર (sahastra)
- → Hindi: सहस्र (sahasra)
- → Marathi: सहस्र (sahasra)
- → Old Marathi: 𑘭𑘮𑘭𑘿𑘨 (sahasra), 𑘭𑘰𑘭𑘿𑘨 (sāsra), 𑘭𑘰𑘮𑘭𑘿𑘨 (sāhasra)
- → Nepali: सहस्र (sahasra)
- → Punjabi: ਸਹੰਸਰ (sahansar)
- → Telugu: సహస్రము (sahasramu)
References
edit- Monier Williams (1899) “सहस्र”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 1195.
- Turner, Ralph Lilley (1969–1985) “768”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press
Categories:
- Hindi terms borrowed from Sanskrit
- Hindi terms derived from Sanskrit
- Hindi doublets
- Hindi terms with IPA pronunciation
- Hindi lemmas
- Hindi numerals
- Hindi cardinal numbers
- Hindi formal terms
- Hindi masculine consonant-stem nouns
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-Aryan
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-Aryan
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-European
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-European
- Sanskrit terms with IPA pronunciation
- Sanskrit lemmas
- Sanskrit numerals
- Sanskrit terms with quotations
- Sanskrit a-stem nouns
- Sanskrit adjectives
- Sanskrit adjectives in Devanagari script
- Sanskrit cardinal numbers