przyjaciel
See also: Przyjaciel
Old Polish
editEtymology
editInherited from Proto-Slavic *prijateľь. First attested in 1399.
Pronunciation
editNoun
editprzyjaciel m pers (female equivalent przyjaciółka, related adjective przyjacielski)
- friend (person, typically someone other than a family member, spouse or lover, whose company one enjoys and towards whom one feels affection)
- 1949, “Skarga umierającego. Woronczak Jerzy, Skarga umierającego. Ze studiów nad rękopisem nr 2 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu”, in Bolesław Erzepki, editor, Sobótk, page 62:
- Ny mam vernych przyaczol *ne them svecze
- [Ni mam wiernych przyjacioł na tem świecie]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[1], page 3:
- Zdrow bądz, Yoachymye, przyaczyelyv bozy (o amice dei)
- [Zdrow bądź, Joachymie, przyjacielu boży (o amice Dei)]
- 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 26, 2:
- Myly przyyaczyele (amici), pytalysczye nasz o prawo takymy szlowy
- [Mili przyjaciele (amici)! Pytaliście nas o prawo takimi słowy]
- (attested in Masovia) relative (person related by blood)
- 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 53:
- Vstawyamy..., aby... bracza abo przyaczele (amici), przyrodzeny abo daleczy... w them dzale abo rosdzelenyv staly przes trzy lyatha
- [Ustawiamy..., aby... bracia, abo przyjaciele (amici) przyrodzeni abo dalecy... w tem dziale abo rozdzieleniu stali przez trzy lata]
- 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 27, 1:
- Ale szą-ly blyszy przyyaczele (si vero successores propinquiores fuerint), tedy nye moze stoyącze gymyenye przedacz przesz woley thych tho dzyeczy
- [Ale są-li bliszy przyjaciele (si vero successores propinquiores fuerint), tedy nie może stojące jimienie przedać przez wolej [przyrodzonych] tych to dzieci]
- 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 42, 4:
- Takyemv nye moze pomagacz przysząncz oczecz any przyrodzony brath albo kthorykolye przyrodzony przyyączel (pater, frater et conventi)
- [Takiemu nie może pomagać przysiąc ociec ani przyrodzony brat albo ktorykole przyrodzony przyjaciel (pater, frater et conventi)]
- 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 75, 4:
- Thych dzyeczy blyschy przyrodzony przyyaczel (proximior amicus) maszczyszna moze[ly] szye thych dzyeczy y gych gymyenyą podyącz
- [Tych dzieci bliszy przyrodzony przyjaciel (proximior amicus) mężczyzna może[ly] sie tych dzieci i jich jimienia podjąć]
- (in the plural) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
- parents (those who give birth to someone)
- 1930 [c. 1455], “Ruth”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[2], 2, 11:
- Szesz opuscyla swe przyiacyele (quod reliqueris parentes tuos) y zemyø
- [Żeś opuściła swe przyjaciele (quod reliqueris parentes tuos) i ziemię]
- parents (those who give birth to someone)
- (attested in Greater Poland) arbitrator (person to whom the authority to settle or judge a dispute is delegated)
- 1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1376, Pyzdry, Gniezno, Kościan:
- Iaco Micol[aj] s Wawrzincem ne vmawal nigednei vmo[wy], bi meli pusczicz na przyaczele
- [Jako Mikoł[aj] z Wawrzyńcem nie umawiał ni jednej umo[wy], by mieli puścić na przyjaciele]
Derived terms
editadverbs
nouns
Related terms
editadjectives
adverbs
nouns
verbs
- przyjajać impf
Descendants
edit- Masurian: prżijácziel
- Polish: przyjaciel
- Silesian: przijŏciyl
References
edit- Boryś, Wiesław (2005) “przyjaciel”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Mańczak, Witold (2017) “przyjaciel”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000) “przyjaciel”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “przyjaciel”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
Polish
editEtymology
editInherited from Old Polish przyjaciel.
Pronunciation
edit- IPA(key): /pʂɨˈja.t͡ɕɛl/
- (Middle Polish) IPA(key): /pʂɨˈjɒ.t͡ɕel/, /pr̝ɨˈjɒ.t͡ɕel/
Audio 1: (file) Audio 2: (file) - Rhymes: -at͡ɕɛl
- Syllabification: przy‧ja‧ciel
- Homophone: Przyjaciel
Noun
editprzyjaciel m pers (female equivalent przyjaciółka, related adjective przyjacielski)
- friend (person, typically someone other than a family member, spouse or lover, whose company one enjoys and towards whom one feels affection)
- Synonyms: druh, kum, kumoter; see also Thesaurus:znajomy
- (by extension) friend (animal toward which someone feels similarly)
- (by extension) friend (person or organization that supports something or has positive emotions towards something)
- Synonym: miłośnik
- Antonyms: nieprzyjaciel, wróg
- (euphemistic) lover (man with whom someone has an erotic relationship)
- friend (object or idea that can be used for good)
- (chiefly in the vocative) term of address towards someone the speaker has positive feelings towards and sees as equal or lower; friend
- (obsolete) spouse
- Synonym: małżonek
- (Middle Polish) relative; in-law
Declension
editDeclension of przyjaciel
singular | plural | |
---|---|---|
nominative | przyjaciel | przyjaciele |
genitive | przyjaciela | przyjaciół |
dative | przyjacielowi | przyjaciołom |
accusative | przyjaciela | przyjaciół |
instrumental | przyjacielem | przyjaciółmi |
locative | przyjacielu | przyjaciołach |
vocative | przyjacielu | przyjaciele |
Derived terms
editnouns
proverbs
Trivia
editAccording to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), przyjaciel is one of the most used words in Polish, appearing 7 times in scientific texts, 7 times in news, 8 times in essays, 18 times in fiction, and 26 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 66 times, making it the 995th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
References
edit- ^ Ida Kurcz (1990) “przyjaciel”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 467
Further reading
edit- przyjaciel in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- przyjaciel in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “przyjaciel”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “PRZYJACIEL”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 12.09.2022
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “przyjaciel”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “przyjaciel”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “przyjaciel”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 294
Categories:
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *preyH-
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish nouns
- Old Polish masculine nouns
- Old Polish personal nouns
- Old Polish terms with quotations
- Masovia Old Polish
- Old Polish terms with uncertain meaning
- Greater Poland Old Polish
- zlw-opl:Male people
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *preyH-
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish 3-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/at͡ɕɛl
- Rhymes:Polish/at͡ɕɛl/3 syllables
- Polish terms with homophones
- Polish lemmas
- Polish nouns
- Polish masculine nouns
- Polish personal nouns
- Polish euphemisms
- Polish terms with obsolete senses
- Middle Polish
- pl:Male people