czoło
See also: czôlô
Kashubian
editEtymology
editInherited from Proto-Slavic *čelò.
Pronunciation
editNoun
editczoło n
Further reading
edit- Eùgeniusz Gòłąbk (2011) “czoło”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi[1]
Old Polish
editEtymology
editInherited from Proto-Slavic *čelò. First attested in the 15th century.
Pronunciation
editNoun
editczoło n (related adjective czelny)
- (attested in Greater Poland, anatomy) forehead
- 1877-1881 [c. 1418], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 2151:
- Czolo mayanczi nazwetlsche, z oblyczym bez wschego ssmarschczenya
- [Czoło mający naświetlsze, z obliczym bez wszego smarszczenia]
- (military) front
- 1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[2], 8, 10:
- Iozve... wzidzi[e] s starszimi na czolo woysky (in fronte exercitus)
- [Jozue... wzydzi[e] z starszymi na czoło wojski (in fronte exercitus)]
- 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[3], 20, 17:
- Y wiszly slugy ksyøszøt wszitkich wloscy w pyrwem czele (egressi sunt autem pueri principum provinciarum in prima fronte)..., y ostatnya woyska szla za nymy
- [I wyszli sługi książąt wszytkich włości w pirwem czele (egressi sunt autem pueri principum provinciarum in prima fronte)... i ostatnia wojska szła za nimi]
Descendants
editReferences
edit- Boryś, Wiesław (2005) “czoło”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Sławski, Franciszek (1958-1965) “czoło”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
- Mańczak, Witold (2017) “czoło”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000) “czoło”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “czoło”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “czoło”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Polish
editEtymology
editInherited from Old Polish czoło.
Pronunciation
edit- IPA(key): /ˈt͡ʂɔ.wɔ/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈt͡ʂɔ.ɫɔ/
Audio: (file) - Rhymes: -ɔwɔ
- Syllabification: czo‧ło
Noun
editczoło n (diminutive czółko, related adjective czołowy)
- (anatomy) forehead
- front (fowardmost part of a group of people or animals)
- front (forwardmost part of something)
- Synonym: przód
- front (one of the highest places in a certain hierarchy)
- (obsolete) choice (best parts of a group)
- (obsolete, figuratively) mind; head (center of reason)
- (obsolete) head (leader of a group)
- Synonym: naczelnik
- (obsolete) bald patch, bald spot
- Synonym: łysina
- (obsolete) beginning of a wedding reception
- (obsolete) head of a hammer
- (obsolete) upper part of a plant's armor
- (obsolete, military) military front
- Synonym: front
- (obsolete, cooking) fat that leaks out of cooked meat
- (obsolete, forestry) thicker end of a beam machined into four edges
- (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
- 1594, J. Januszowski, Nowy karakter[4], page E2:
- Ná przykład, cegłá przez gołé c/ ćiáło przez ć/ á czoło przez cz
- [Na przykład, cegła przez gołe c/ ciáło przez ć/ a czoło przez cz]
- (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
- bow
- Synonym: ukłon
- 1588, Acta primi regiminis Sigismundi III[5], page 84:
- Iam Panu Hetmanowi zdaleka czołem vderzył. Wiedząc od innych ze nie rad widział kiedy mu kto przy maximilianie gratifikatie iakie czynił, obaczył iako mnie, tak kozdego czoł liczyie [sic] humaniſsime się pokazał.
- [Jam Panu Hetmanowi z daleka czołem uderzył. Wiedząc od innych ze nie rad widział kiedy mu kto przy maximilianie gratifikatie jakie czynił, obaczył jako mnie, tak kóżdego czół liczycie [sic] humanissime się pokazał.]
- bow
Declension
editDeclension of czoło
Derived terms
editadjectives
adverbs
interjections
nouns
prepositions
verbs
- bić czołem impf
- chylić czoła impf
- kopać się w czoło impf
- postawić na czele pf, stawiać na czele impf
- puknąć się w czoło pf, pukać się w czoło impf
- stać na czele impf
- stanąć na czele pf, stawać na czele impf
- stawić czoła pf, stawiać czoła impf
Related terms
editadjectives
adverb
interjections
nouns
Trivia
editAccording to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), czoło is one of the most used words in Polish, appearing 13 times in scientific texts, 34 times in news, 14 times in essays, 21 times in fiction, and 4 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 86 times, making it the 738th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
References
editFurther reading
edit- czoło in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- czoło in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “czoło”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “CZOŁO”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 30.04.2019
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “czoło”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “czoło”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “czoło”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 396
Silesian
editEtymology
editInherited from Old Polish czoło.
Pronunciation
editNoun
editczoło n
Declension
editDeclension of czoło
Further reading
editCategories:
- Kashubian terms derived from Proto-Indo-European
- Kashubian terms inherited from Proto-Slavic
- Kashubian terms derived from Proto-Slavic
- Kashubian terms with IPA pronunciation
- Rhymes:Kashubian/ɔwɔ
- Rhymes:Kashubian/ɔwɔ/2 syllables
- Kashubian lemmas
- Kashubian nouns
- Kashubian neuter nouns
- csb:Anatomy
- Kashubian terms with rare senses
- csb:Face
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish nouns
- Old Polish neuter nouns
- Greater Poland Old Polish
- zlw-opl:Anatomy
- Old Polish terms with quotations
- zlw-opl:Military
- zlw-opl:Face
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/ɔwɔ
- Rhymes:Polish/ɔwɔ/2 syllables
- Polish lemmas
- Polish nouns
- Polish neuter nouns
- pl:Anatomy
- Polish terms with obsolete senses
- pl:Military
- pl:Cooking
- pl:Forestry
- Middle Polish
- Polish terms with uncertain meaning
- Polish terms with quotations
- pl:Face
- Silesian terms derived from Proto-Slavic
- Silesian terms inherited from Proto-Slavic
- Silesian terms derived from Proto-Indo-European
- Silesian terms inherited from Old Polish
- Silesian terms derived from Old Polish
- Silesian terms with IPA pronunciation
- Rhymes:Silesian/ɔwɔ
- Rhymes:Silesian/ɔwɔ/2 syllables
- Silesian lemmas
- Silesian nouns
- Silesian neuter nouns
- szl:Anatomy
- szl:Face