Armenian edit

Etymology edit

From Old Armenian բան (ban); see it for more. The main meaning of բան (ban) in Old Armenian was "word, speech, saying". The sense "thing", which is the only one surviving in modern Armenian, developed from the notion of speech → the subject of speech → the subject itself. Typologically compare Hebrew דבר (davar, word, speech; thing).

Pronunciation edit

Noun edit

բան (ban)

  1. thing
    մի բան անելmi ban anelto do something
    մի բան ուտելmi ban utelto eat something
    մի բան արա՛mi ban arádo something!
    ամեն բանamen baneverything
    ոչ մի բանočʿ mi bannothing
    բա՞ն ասիրba?n asirdid you say something?
    ինձ էս բանը դուր չի գալիսinj ēs banə dur čʿi galisI don't like this thing
  2. work, business
  3. (slang) penis

Declension edit

Synonyms edit

Derived terms edit

Old Armenian edit

Etymology edit

From Proto-Indo-European *bʰeh₂ni-, from *bʰeh₂- (to speak).[1][2][3]

Noun edit

բան (ban)

  1. speech, word, term, saying, dictate, expression, oration, discourse
    բան առ բանban aṙ banword for word
    միով բանիւmiov baniwin a word
    զբանիւք առնելzbaniwkʿ aṙnelto converse, to speak
    զբանիւք անկանելzbaniwkʿ ankanelto converse with, to hold a conversation
    ի բանս արկանել, ի բանի առնելi bans arkanel, i bani aṙnelto persuade, to convince, to gain
    ի բանս հրապուրանաց արկանել, ի բանս ելու առնելi bans hrapuranacʿ arkanel, i bans elu aṙnelto charm or to allure with one's words
    բան ել, կալաւban el, kalawit is said
    զոյգ ընդ բանիցսzoyg ənd banicʿsat these words
    ասել բան չարութեան զումեքէasel ban čʿarutʿean zumekʿēto speak ill of some one
    բանս բարեաց խօսել վասնbans bareacʿ xōsel vasnto speak well of some one
    բան տալban talto promise, to give one's word
    բան ի գործ առնելban i gorc aṙnelto begin to speak
    բան ինչ է ինձ առ քեզban inčʿ ē inj aṙ kʿezI have a word to say to you
    ըստ բանի ամենեցունəst bani amenecʿunaccording to everybody
    վասն քո բանիդvasn kʿo banidupon your word
    ըստ բանի քոəst bani kʿoaccording to what you have said
    մինչդեռ բանքն ի բերան նորա կայինminčʿdeṙ bankʿn i beran nora kayinhardly had he spoken
    ընդ բանիւ առնելənd baniw aṙnelto excommunicate
  2. commandment, order, injunction
  3. language, dialect, idiom
  4. opinion; reason, intellect, understanding, intelligence; counsel
    բանս ընդ իրեարս դնել, բան ունել ընդ ումեք, բան կապել առ ոքbans ənd irears dnel, ban unel ənd umekʿ, ban kapel aṙ okʿto understand, to be understood, to come to an understanding
    ըստ իմումս բանի, որպէս իմ բանս էəst imums bani, orpēs im bans ēaccording to me
    ոչ եւս ընդ բանս ինչ ածեալočʿ ews ənd bans inčʿ acealwithout any hesitation
  5. relation, ratio, correspondence
  6. (philosophy, Christianity) Word, Logos
    Ի սկզբանէ էր Բանն, եւ Բանն էր առ Աստուած, եւ Աստուած էր Բանն։I skzbanē ēr Bann, ew Bann ēr aṙ Astuac, ew Astuac ēr Bann.In the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God.
    • 6th century, Philo of Alexandria, I linelutʿeann xndrocʿ ew lucmancʿ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 2.62:[4][5]
      Ամենաբարւոք եւ առանց ստութեան այս հրաման պատասխանոյ յա՟յ ելեալ է․ քանզի մահկանացու ոչինչ կերպարանիլ ի նմանութիւն առ վերնագոյնն եւ առ հայրն ամենեցուն կարէր, այլ առ երկրորդն ա՟ծ՝ որ է նորա բան։ Քանզի պարտ է բանականին մարդկան ոգւոյ՝ տիպ ա՟ծային բանին ձեւանալ․ վասն զի առաջին բանին՝ ա՟ծ վեհագոյն է, ամենաբանական բնութիւնն․ իսկ այն որ ի վեր քան զբանն է, ի լաւագունին եւ յառանձինն իմն անցեալ կայ ի տեսակի, զի՞նչ պարտ էր եղելոյ նման նորա բերել։ Բայց սակայն կամի եւ զայն ազդել, զի իրաւագոյն ա՟ծ վրէժ խնդրէ, զաստեացն եւ զճահաւորաց, վասն կրելոյ իմն այսմ առ նորա բանն զընտանութիւն․ որոյ է եւ մարդկային միտքն նմանութիւն եւ կերպարան։
      Amenabarwokʿ ew aṙancʿ stutʿean ays hraman patasxanoy ya.y eleal ē; kʿanzi mahkanacʿu očʿinčʿ kerparanil i nmanutʿiwn aṙ vernagoynn ew aṙ hayrn amenecʿun karēr, ayl aṙ erkrordn a.c, or ē nora ban. Kʿanzi part ē banakanin mardkan ogwoy, tip a.cayin banin jewanal; vasn zi aṙaǰin banin, a.c vehagoyn ē, amenabanakan bnutʿiwnn; isk ayn or i ver kʿan zbann ē, i lawagunin ew yaṙanjinn imn ancʿeal kay i tesaki, zi?nčʿ part ēr ełeloy nman nora berel. Baycʿ sakayn kami ew zayn azdel, zi irawagoyn a.c vrēž xndrē, zasteacʿn ew zčahaworacʿ, vasn kreloy imn aysm aṙ nora bann zəntanutʿiwn; oroy ē ew mardkayin mitkʿn nmanutʿiwn ew kerparan.
      • Translation by Ralph Marcus
        Most excellently and veraciously this oracle was given by God. For nothing mortal can be made in the likeness of the most high One and Father of the universe but (only) in that of the second God, who is His Logos. For it was right that the rational (part) of the human soul should be formed as an impression by the divine Logos, since the pre-Logos God is superior to every rational nature. But He who is above the Logos (and) exists in the best and in a special form—what thing that comes into being can rightfully bear His likeness? Moreover, Scripture wishes also to show that God most justly avenges the virtuous and decent men because they have a certain kinship with His Logos, of which the human mind is a likeness and image.
  7. thing
    զինչ է բանս այսzinčʿ ē bans ayswhat is this?
    բան վճարելban včarelto do some thing
    գիտես ընդ ում է բանդgites ənd um ē bandyou know well with whom you have to do
    բանք ինչ ոչ էին/ոչ գոյին նոցա ընդ ումեք ի մարդկանէbankʿ inčʿ očʿ ēin/očʿ goyin nocʿa ənd umekʿ i mardkanēthey have neither society nor commerce with other men
    բանք ինչ եմ իմ ընդ ումեքbankʿ inčʿ em im ənd umekʿI have a suspicion of someone; I have intrigues or connections with someone
    առանց բանի պոռնկութեանaṙancʿ bani poṙnkutʿeanexcept for cause of adultery
    ի բան տանել, արկանելi ban tanel, arkanelto employ, to serve oneself

Usage notes edit

As a suffix -բան (-ban) was used in calques from Ancient Greek to translate λόγος (lógos) in words like θεο-λόγος (theo-lógos) or θεο-λογία (theo-logía), which were rendered as աստուածաբան (astuacaban) and աստուածաբանութիւն (astuacabanutʿiwn), respectively.

Declension edit

Derived terms edit

Descendants edit

  • Armenian: բան (ban)
  • Old Georgian: ბანი (bani)

References edit

  1. ^ Ačaṙyan, Hračʿya (1940) Hayocʿ lezvi patmutʿyun [History of the Armenian Language] (in Armenian), volume I, Yerevan: University Press, pages 40–41
  2. ^ Ačaṙean, Hračʿeay (1971–1979), “բալ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
  3. ^ Martirosyan, Hrach (2010) Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden and Boston: Brill, page 165
  4. ^ Awgereancʿ, Mkrtičʿ (1826) Pʿiloni Ebrayecʿwoy mnacʿordkʿ i hays, or en Meknutʿiwn Cnndocʿ ew Elicʿ, Čaṙkʿ i Sampʿson, i Yovnan, ew yeris mankuns kam i hreštaks [Philonis Judaei paralipomena armena. Libri videlicet quatuor in Genesin, libri duo in Exodum, sermo unus de Sampsone, alter de Iona, tertius de tribus angelis Abraamo apparentibus], Venice: S. Lazarus Armenian Academy, pages 146–147
  5. ^ Marcus, Ralph (1953) Philo: Supplement I: Questions and Answers on Genesis (The Loeb Classical Library), Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, pages 150–151

Further reading edit

  • Ačaṙean, Hračʿeay (1971), “բան”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), volume I, 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press, page 403b
  • Awetikʿean, G.; Siwrmēlean, X.; Awgerean, M. (1836–1837), “բան”, in Nor baṙgirkʿ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
  • Petrosean, Matatʿeay (1879), “բան”, in Nor Baṙagirkʿ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy