कृष्ण
See also: क्षण
Hindi
editEtymology
editLearned borrowing from Sanskrit कृष्ण (kṛṣṇa). Doublet of कान्हा (kānhā) and किशन (kiśan).
Pronunciation
editProper noun
editकृष्ण • (kŕṣṇa) m (Urdu spelling کرشن)
- (Hinduism) Krishna, eighth avatar of Vishnu
- a male given name, Krishna, from Sanskrit
- Krishna (a river in India)
Declension
editDeclension of कृष्ण (masc cons-stem)
Adjective
editकृष्ण • (kŕṣṇa) (indeclinable, Urdu spelling کرشن)
Sanskrit
editAlternative scripts
editAlternative scripts
- কৃষ্ণ (Assamese script)
- ᬓᬺᬱ᭄ᬡ (Balinese script)
- কৃষ্ণ (Bengali script)
- 𑰎𑰴𑰬𑰿𑰜 (Bhaiksuki script)
- 𑀓𑀾𑀱𑁆𑀡 (Brahmi script)
- ကၖၑ္ဏ (Burmese script)
- કૃષ્ણ (Gujarati script)
- ਕ੍ਰਸ਼੍ਣ (Gurmukhi script)
- 𑌕𑍃𑌷𑍍𑌣 (Grantha script)
- ꦏꦽꦰ꧀ꦟ (Javanese script)
- 𑂍𑃂𑂭𑂹𑂝 (Kaithi script)
- ಕೃಷ್ಣ (Kannada script)
- ក្ឫឞ្ណ (Khmer script)
- ກ຺ຣິຩ຺ຓ (Lao script)
- കൃഷ്ണ (Malayalam script)
- ᡬᡵᡳᢢᢏᠠ (Manchu script)
- 𑘎𑘵𑘬𑘿𑘜 (Modi script)
- ᢉᠷᠢᢔᢏᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑦮𑧖𑧌𑧠𑦼 (Nandinagari script)
- 𑐎𑐺𑐲𑑂𑐞 (Newa script)
- କୃଷ୍ଣ (Odia script)
- ꢒꢺꢰ꣄ꢠ (Saurashtra script)
- 𑆑𑆸𑆰𑇀𑆟 (Sharada script)
- 𑖎𑖴𑖬𑖿𑖜 (Siddham script)
- කෘෂ්ණ (Sinhalese script)
- 𑩜𑩙𑪀 𑪙𑩪 (Soyombo script)
- 𑚊𑚶𑚘 (Takri script)
- க்ரிஷ்ண (Tamil script)
- కృష్ణ (Telugu script)
- กฺฤษฺณ (Thai script)
- ཀྲྀ་ཥྞ (Tibetan script)
- 𑒏𑒵𑒭𑓂𑒝 (Tirhuta script)
- 𑨋𑨼𑨉𑨯𑩇𑨘 (Zanabazar Square script)
Etymology
editFrom Proto-Indo-Iranian *kr̥šnás (“black”), from Proto-Indo-European *kr̥snós (“black”).
Cognate with Proto-Slavic *čьrnъ (whence Old Church Slavonic чрънъ (črŭnŭ, “black”) (Glagolitic spelling ⱍⱃⱏⱀⱏ (črŭnŭ)), Russian чёрный (čórnyj), Bulgarian черен (čeren), Macedonian црн (crn), Czech černý, Polish czarny, Slovak čierny), Old Prussian kirsnan (“black”), Lithuanian kir̃snas.
Pronunciation
edit- (Classical Sanskrit) IPA(key): /ˈkr̩ʂ.ɳɐ/
Adjective
editकृष्ण • (kṛṣṇá) stem
- black, dark, dark-blue
- c. 1700 BCE – 1200 BCE, Ṛgveda 1.35.2:
- आ कृ॒ष्णेन॒ रज॑सा॒ वर्त॑मानो निवे॒शय॑न्न॒मृतं॒ मर्त्यं॑ च ।
हि॒र॒ण्यये॑न सवि॒ता रथे॒ना दे॒वो या॑ति॒ भुव॑नानि॒ पश्य॑न् ॥- ā́ kṛṣṇéna rájasā vártamāno niveśáyannamṛ́taṃ mártyaṃ ca.
hiraṇyáyena savitā́ ráthenā́ devó yāti bhúvanāni páśyan. - Revolving through the darkened firmament, arousing mortal and immortal, the divine Savitā travels in his golden chariot, beholding the (several) worlds.
- ā́ kṛṣṇéna rájasā vártamāno niveśáyannamṛ́taṃ mártyaṃ ca.
- आ कृ॒ष्णेन॒ रज॑सा॒ वर्त॑मानो निवे॒शय॑न्न॒मृतं॒ मर्त्यं॑ च ।
Declension
editMasculine a-stem declension of कृष्ण (kṛṣṇá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृष्णः kṛṣṇáḥ |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛṣṇaú / kṛṣṇā́¹ |
कृष्णाः / कृष्णासः¹ kṛṣṇā́ḥ / kṛṣṇā́saḥ¹ |
Vocative | कृष्ण kṛ́ṣṇa |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛ́ṣṇau / kṛ́ṣṇā¹ |
कृष्णाः / कृष्णासः¹ kṛ́ṣṇāḥ / kṛ́ṣṇāsaḥ¹ |
Accusative | कृष्णम् kṛṣṇám |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛṣṇaú / kṛṣṇā́¹ |
कृष्णान् kṛṣṇā́n |
Instrumental | कृष्णेन kṛṣṇéna |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णैः / कृष्णेभिः¹ kṛṣṇaíḥ / kṛṣṇébhiḥ¹ |
Dative | कृष्णाय kṛṣṇā́ya |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णेभ्यः kṛṣṇébhyaḥ |
Ablative | कृष्णात् kṛṣṇā́t |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णेभ्यः kṛṣṇébhyaḥ |
Genitive | कृष्णस्य kṛṣṇásya |
कृष्णयोः kṛṣṇáyoḥ |
कृष्णानाम् kṛṣṇā́nām |
Locative | कृष्णे kṛṣṇé |
कृष्णयोः kṛṣṇáyoḥ |
कृष्णेषु kṛṣṇéṣu |
Notes |
|
Feminine ā-stem declension of कृष्णा (kṛṣṇā́) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृष्णा kṛṣṇā́ |
कृष्णे kṛṣṇé |
कृष्णाः kṛṣṇā́ḥ |
Vocative | कृष्णे kṛ́ṣṇe |
कृष्णे kṛ́ṣṇe |
कृष्णाः kṛ́ṣṇāḥ |
Accusative | कृष्णाम् kṛṣṇā́m |
कृष्णे kṛṣṇé |
कृष्णाः kṛṣṇā́ḥ |
Instrumental | कृष्णया / कृष्णा¹ kṛṣṇáyā / kṛṣṇā́¹ |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णाभिः kṛṣṇā́bhiḥ |
Dative | कृष्णायै kṛṣṇā́yai |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णाभ्यः kṛṣṇā́bhyaḥ |
Ablative | कृष्णायाः / कृष्णायै² kṛṣṇā́yāḥ / kṛṣṇā́yai² |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णाभ्यः kṛṣṇā́bhyaḥ |
Genitive | कृष्णायाः / कृष्णायै² kṛṣṇā́yāḥ / kṛṣṇā́yai² |
कृष्णयोः kṛṣṇáyoḥ |
कृष्णानाम् kṛṣṇā́nām |
Locative | कृष्णायाम् kṛṣṇā́yām |
कृष्णयोः kṛṣṇáyoḥ |
कृष्णासु kṛṣṇā́su |
Notes |
|
Neuter a-stem declension of कृष्ण (kṛṣṇá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृष्णम् kṛṣṇám |
कृष्णे kṛṣṇé |
कृष्णानि / कृष्णा¹ kṛṣṇā́ni / kṛṣṇā́¹ |
Vocative | कृष्ण kṛ́ṣṇa |
कृष्णे kṛ́ṣṇe |
कृष्णानि / कृष्णा¹ kṛ́ṣṇāni / kṛ́ṣṇā¹ |
Accusative | कृष्णम् kṛṣṇám |
कृष्णे kṛṣṇé |
कृष्णानि / कृष्णा¹ kṛṣṇā́ni / kṛṣṇā́¹ |
Instrumental | कृष्णेन kṛṣṇéna |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णैः / कृष्णेभिः¹ kṛṣṇaíḥ / kṛṣṇébhiḥ¹ |
Dative | कृष्णाय kṛṣṇā́ya |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णेभ्यः kṛṣṇébhyaḥ |
Ablative | कृष्णात् kṛṣṇā́t |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णेभ्यः kṛṣṇébhyaḥ |
Genitive | कृष्णस्य kṛṣṇásya |
कृष्णयोः kṛṣṇáyoḥ |
कृष्णानाम् kṛṣṇā́nām |
Locative | कृष्णे kṛṣṇé |
कृष्णयोः kṛṣṇáyoḥ |
कृष्णेषु kṛṣṇéṣu |
Notes |
|
Descendants
edit- Dardic:
- Gandhari: 𐨐𐨁𐨮𐨸 (kiṣ̄a)
- Pali: kaṇha, kiṇha
- → Sinhalese: කිණු (kiṇu)
- Prakrit: 𑀓𑀡𑁆𑀳 (kaṇha), 𑀓𑀺𑀡𑁆𑀳 (kiṇha), 𑀓𑀲𑀺𑀡 (kasiṇa), 𑀓𑀲𑀡 (kasaṇa)
- Sauraseni Prakrit: 𑀓𑀲𑀺𑀡 (kasiṇa)
- → Malayalam: കൃഷ്ണ (kr̥ṣṇa)
- → Tamil: கிருட்டிணம் (kiruṭṭiṇam)
- → Sinhalese: කෘෂ්ණ (kr̥ṣṇa)
Proper noun
editकृष्ण • (kṛṣṇa) m
Declension
editMasculine a-stem declension of कृष्ण (kṛṣṇa) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृष्णः kṛṣṇaḥ |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛṣṇau / kṛṣṇā¹ |
कृष्णाः / कृष्णासः¹ kṛṣṇāḥ / kṛṣṇāsaḥ¹ |
Vocative | कृष्ण kṛṣṇa |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛṣṇau / kṛṣṇā¹ |
कृष्णाः / कृष्णासः¹ kṛṣṇāḥ / kṛṣṇāsaḥ¹ |
Accusative | कृष्णम् kṛṣṇam |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛṣṇau / kṛṣṇā¹ |
कृष्णान् kṛṣṇān |
Instrumental | कृष्णेन kṛṣṇena |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇābhyām |
कृष्णैः / कृष्णेभिः¹ kṛṣṇaiḥ / kṛṣṇebhiḥ¹ |
Dative | कृष्णाय kṛṣṇāya |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇābhyām |
कृष्णेभ्यः kṛṣṇebhyaḥ |
Ablative | कृष्णात् kṛṣṇāt |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇābhyām |
कृष्णेभ्यः kṛṣṇebhyaḥ |
Genitive | कृष्णस्य kṛṣṇasya |
कृष्णयोः kṛṣṇayoḥ |
कृष्णानाम् kṛṣṇānām |
Locative | कृष्णे kṛṣṇe |
कृष्णयोः kṛṣṇayoḥ |
कृष्णेषु kṛṣṇeṣu |
Notes |
|
Descendants
edit- Prakrit: 𑀓𑀡𑁆𑀳 (kaṇha), 𑀓𑀺𑀡𑁆𑀳 (kiṇha)
- Assamese: কানু (kanu), কানাই (kanai)
- Awadhi: कंधैया (kandhaiyā)
- Bengali: কান (kano), কানাই (kanai)
- Bhojpuri: 𑂍𑂰𑂢𑂹𑂯𑂰 (kānhā)
- Gujarati: કાનો (kāno)
- Hindi: कान्ह (kānha), कान्हा (kānhā)
- ⇒ Hindi: कन्हैया (kanhaiyā)
- Maithili: 𑒏𑒰𑒢𑓂𑒯 (kānha)
- Marathi: कान्हू (kānhū)
- Odia: କାନ୍ହ (kānha)
- Punjabi: ਕਾਨ੍ਹ੍ (kānh)
- Sindhi: 𑊺𑋠𑋑𑋧 (kāno)
- Sylheti: ꠇꠣꠘꠣꠁ (xanai)
- → Bengali: কেষ্ট (keśṭo) (semi-learned)
- → Bengali: কৃষ্ণ (kriśno) (learned)
- → English: Krishna
- → Gujarati: કૃષ્ણ (kŕṣṇ)
- → Hindi: किषन (kiṣan), किशन (kiśan) (semi-learned)
- → Hindi: कृष्ण (kŕṣṇa), कृष्णा (kŕṣṇā) (learned)
- → Kannada: ಕೃಷ್ಣ (kṛṣṇa)
- → Odia: କୃଷ୍ଣ (krushṇa)
- → Malayalam: കൃഷ്ണ (kr̥ṣṇa)
- → Tamil: கிருஷ்ணா (kiruṣṇā), கண்ணன் (kaṇṇaṉ) (via Prakrit)
- → Telugu: కృష్ణ (kr̥ṣṇa), కృష్ణుడు (kr̥ṣṇuḍu)
- → Sinhalese: කෘෂ්ණ (kr̥ṣṇa)
Noun
editकृष्ण • (kṛ́ṣṇa) stem, m
- black (the colour) or dark-blue
Declension
editMasculine a-stem declension of कृष्ण (kṛ́ṣṇa) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृष्णः kṛ́ṣṇaḥ |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛ́ṣṇau / kṛ́ṣṇā¹ |
कृष्णाः / कृष्णासः¹ kṛ́ṣṇāḥ / kṛ́ṣṇāsaḥ¹ |
Vocative | कृष्ण kṛ́ṣṇa |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛ́ṣṇau / kṛ́ṣṇā¹ |
कृष्णाः / कृष्णासः¹ kṛ́ṣṇāḥ / kṛ́ṣṇāsaḥ¹ |
Accusative | कृष्णम् kṛ́ṣṇam |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛ́ṣṇau / kṛ́ṣṇā¹ |
कृष्णान् kṛ́ṣṇān |
Instrumental | कृष्णेन kṛ́ṣṇena |
कृष्णाभ्याम् kṛ́ṣṇābhyām |
कृष्णैः / कृष्णेभिः¹ kṛ́ṣṇaiḥ / kṛ́ṣṇebhiḥ¹ |
Dative | कृष्णाय kṛ́ṣṇāya |
कृष्णाभ्याम् kṛ́ṣṇābhyām |
कृष्णेभ्यः kṛ́ṣṇebhyaḥ |
Ablative | कृष्णात् kṛ́ṣṇāt |
कृष्णाभ्याम् kṛ́ṣṇābhyām |
कृष्णेभ्यः kṛ́ṣṇebhyaḥ |
Genitive | कृष्णस्य kṛ́ṣṇasya |
कृष्णयोः kṛ́ṣṇayoḥ |
कृष्णानाम् kṛ́ṣṇānām |
Locative | कृष्णे kṛ́ṣṇe |
कृष्णयोः kṛ́ṣṇayoḥ |
कृष्णेषु kṛ́ṣṇeṣu |
Notes |
|
Noun
editकृष्ण • (kṛ́ṣṇa or kṛṣṇá) stem, m
- waning period of the lunar phase from full moon to new moon
- the fourth or कलियुग (kali-yuga)
- an antelope
- a kind of animal feeding on carrion
- the black part of the eye
- the black spots in the moon
- a kind of demon or spirit of darkness
- black pepper (Piper nigrum)
- black aloe (Aquilaria malaccensis, syns. Aquilaria agallocha, Agallochum malaccense)
Declension
editMasculine a-stem declension of कृष्ण (kṛ́ṣṇa) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृष्णः kṛ́ṣṇaḥ |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛ́ṣṇau / kṛ́ṣṇā¹ |
कृष्णाः / कृष्णासः¹ kṛ́ṣṇāḥ / kṛ́ṣṇāsaḥ¹ |
Vocative | कृष्ण kṛ́ṣṇa |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛ́ṣṇau / kṛ́ṣṇā¹ |
कृष्णाः / कृष्णासः¹ kṛ́ṣṇāḥ / kṛ́ṣṇāsaḥ¹ |
Accusative | कृष्णम् kṛ́ṣṇam |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛ́ṣṇau / kṛ́ṣṇā¹ |
कृष्णान् kṛ́ṣṇān |
Instrumental | कृष्णेन kṛ́ṣṇena |
कृष्णाभ्याम् kṛ́ṣṇābhyām |
कृष्णैः / कृष्णेभिः¹ kṛ́ṣṇaiḥ / kṛ́ṣṇebhiḥ¹ |
Dative | कृष्णाय kṛ́ṣṇāya |
कृष्णाभ्याम् kṛ́ṣṇābhyām |
कृष्णेभ्यः kṛ́ṣṇebhyaḥ |
Ablative | कृष्णात् kṛ́ṣṇāt |
कृष्णाभ्याम् kṛ́ṣṇābhyām |
कृष्णेभ्यः kṛ́ṣṇebhyaḥ |
Genitive | कृष्णस्य kṛ́ṣṇasya |
कृष्णयोः kṛ́ṣṇayoḥ |
कृष्णानाम् kṛ́ṣṇānām |
Locative | कृष्णे kṛ́ṣṇe |
कृष्णयोः kṛ́ṣṇayoḥ |
कृष्णेषु kṛ́ṣṇeṣu |
Notes |
|
Masculine a-stem declension of कृष्ण (kṛṣṇá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृष्णः kṛṣṇáḥ |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛṣṇaú / kṛṣṇā́¹ |
कृष्णाः / कृष्णासः¹ kṛṣṇā́ḥ / kṛṣṇā́saḥ¹ |
Vocative | कृष्ण kṛ́ṣṇa |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛ́ṣṇau / kṛ́ṣṇā¹ |
कृष्णाः / कृष्णासः¹ kṛ́ṣṇāḥ / kṛ́ṣṇāsaḥ¹ |
Accusative | कृष्णम् kṛṣṇám |
कृष्णौ / कृष्णा¹ kṛṣṇaú / kṛṣṇā́¹ |
कृष्णान् kṛṣṇā́n |
Instrumental | कृष्णेन kṛṣṇéna |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णैः / कृष्णेभिः¹ kṛṣṇaíḥ / kṛṣṇébhiḥ¹ |
Dative | कृष्णाय kṛṣṇā́ya |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णेभ्यः kṛṣṇébhyaḥ |
Ablative | कृष्णात् kṛṣṇā́t |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णेभ्यः kṛṣṇébhyaḥ |
Genitive | कृष्णस्य kṛṣṇásya |
कृष्णयोः kṛṣṇáyoḥ |
कृष्णानाम् kṛṣṇā́nām |
Locative | कृष्णे kṛṣṇé |
कृष्णयोः kṛṣṇáyoḥ |
कृष्णेषु kṛṣṇéṣu |
Notes |
|
Noun
editकृष्ण • (kṛṣṇá) stem, n
Declension
editNeuter a-stem declension of कृष्ण (kṛṣṇá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | कृष्णम् kṛṣṇám |
कृष्णे kṛṣṇé |
कृष्णानि / कृष्णा¹ kṛṣṇā́ni / kṛṣṇā́¹ |
Vocative | कृष्ण kṛ́ṣṇa |
कृष्णे kṛ́ṣṇe |
कृष्णानि / कृष्णा¹ kṛ́ṣṇāni / kṛ́ṣṇā¹ |
Accusative | कृष्णम् kṛṣṇám |
कृष्णे kṛṣṇé |
कृष्णानि / कृष्णा¹ kṛṣṇā́ni / kṛṣṇā́¹ |
Instrumental | कृष्णेन kṛṣṇéna |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णैः / कृष्णेभिः¹ kṛṣṇaíḥ / kṛṣṇébhiḥ¹ |
Dative | कृष्णाय kṛṣṇā́ya |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णेभ्यः kṛṣṇébhyaḥ |
Ablative | कृष्णात् kṛṣṇā́t |
कृष्णाभ्याम् kṛṣṇā́bhyām |
कृष्णेभ्यः kṛṣṇébhyaḥ |
Genitive | कृष्णस्य kṛṣṇásya |
कृष्णयोः kṛṣṇáyoḥ |
कृष्णानाम् kṛṣṇā́nām |
Locative | कृष्णे kṛṣṇé |
कृष्णयोः kṛṣṇáyoḥ |
कृष्णेषु kṛṣṇéṣu |
Notes |
|
References
edit- Monier Williams (1899) “कृष्ण”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page [1].
Categories:
- Hindi terms borrowed from Sanskrit
- Hindi learned borrowings from Sanskrit
- Hindi terms derived from Sanskrit
- Hindi doublets
- Hindi terms with IPA pronunciation
- Hindi lemmas
- Hindi proper nouns
- Hindi masculine nouns
- hi:Hinduism
- Hindi given names
- Hindi male given names
- Hindi male given names from Sanskrit
- hi:Rivers in India
- hi:Places in India
- Hindi masculine consonant-stem nouns
- Hindi adjectives
- Hindi indeclinable adjectives
- Hindi terms with uncommon senses
- hi:Colors
- hi:Hindu deities
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-Aryan
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-Aryan
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-Iranian
- Sanskrit terms inherited from Proto-Indo-European
- Sanskrit terms derived from Proto-Indo-European
- Sanskrit terms with IPA pronunciation
- Sanskrit lemmas
- Sanskrit adjectives
- Sanskrit adjectives in Devanagari script
- Sanskrit terms with quotations
- Sanskrit proper nouns
- Sanskrit masculine nouns
- Sanskrit a-stem nouns
- Sanskrit nouns
- Sanskrit nouns in Devanagari script
- Sanskrit neuter nouns
- sa:Colors