ciężki
See also: cieżki
Old Polish
editAlternative forms
editEtymology
editInherited from Proto-Slavic *tęžьkъ. First attested in the end of the 14th century.
Pronunciation
editAdjective
editciężki (comparative cięższy, derived adverb ciężce or ciężko)
- heavy (having much physical weight)
- Antonym: lekki
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][1], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 37, 4:
- Lichoti moie... iaco brzemø *czoszke vczøszily se sø nade mnø (sicut onus grave gravatae sunt super me)
- [Lichoty moje... jako brzemię ciężkie uciążyły sie są nade mną (sicut onus grave gravatae sunt super me)]
- heavy, laboured; droopy, saggy
- 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[2], 17, 12:
- *Rocze Moyszeszowy bily søø *czyoszkye (manus autem Moysi erant graves), ... Aaron a Hur podpyeraly røcze gego... I stalo sze gest, zze røcze gego nye umøczyowaly sze
- [Ręce Mojżeszowy były są ciężkie (manus autem Moysi erant graves), ... Aaron a Hur podpierali ręce jego... I zstało sie jest, że ręce jego nie umęczowały sie]
- (attested in Greater Poland, of a woman) pregnant
- great; serious; awful
- c. 1420, Legenda o św. Dorocie, page 169:
- Crol vcruthny wymislil czenszke manky
- [Krol ukrutny, wymyślił ciężkie męki]
- 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 57:
- Czo moze bycz weszwano chromothą albo czyaszkye ranyenye?
- [Co może być wezwano chromota albo ciężkie ranienie?]
- 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI[6], Krakow, page 712:
- Syosthry... dla gych... czyązkych pracz (fatigationis afficientis) m[ogą gyesycz] trzy razy przez dzyeny
- [Siostry... dla jich... ciężkich prac (fatigationis afficientis) m[ogą jeść] trzy razy przez dzień]
- 15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 3:
- Prossza svego stvorzyczyela, […] yszby mya nye ssvdzyl podlvg mych sloscy y czyaskych grzechow
- [Proszę swego stworzyciela, […] iżby mię nie sądził podług mych złości i ciężkich grzechow]
- serious, weighty
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][7], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 34, 21:
- Spowadacz czi se bødø w czirekwi welikey, w ludu czøszkem (in populo gravi,) chwalicz cze bødø
- [Spowiadać ci sie będę w cyrekwi wielikiej, w ludu ciężkiem (in populo gravi) chwalić cie będę]
- sad
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][8], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 4, 3:
- Sinowe czlowekow, dokød to czøszkim sercem (filii hominum, usquequo gravi corde)?
- [Synowie człowiekow, dokąd to ciężkim siercem (filii hominum, usquequo gravi corde)?]
- annoying, unpleasant
- 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 17:
- Czanzek molestus
- [Ciężek molestus]
- bad
- 1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne[9], volume IV, page 571:
- Peiora *czoszsze
- [Peiora cięższe]
Derived terms
editnouns
Related terms
editadjectives
nouns
verbs
Descendants
editReferences
edit- Boryś, Wiesław (2005) “ciężki”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Sławski, Franciszek (1958-1965) “ciężki”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
- Mańczak, Witold (2017) “ciężki”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000) “ciężki”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “ciężki”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “ciężki”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Polish
editAlternative forms
editEtymology
editInherited from Old Polish ciężki.
Pronunciation
edit- IPA(key): /ˈt͡ɕɛw̃ʂ.ki/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈt͡ɕɛ̃.ʂki/
Audio 1: (file) Audio 2: (file) - Rhymes: -ɛw̃ʂki
- Syllabification: cięż‧ki
- Homophone: Ciężki
Adjective
editciężki (comparative cięższy, superlative najcięższy, Middle Polish superlative nacięższy, derived adverb ciężko)
- heavy (having much physical weight)
- heavy, hard (labored, slow, sluggish)
- Synonym: ociężały
- heavy, hard (i.e. of a step, done stronger than usual; of great force, power, or intensity; deep or intense)
- hard, difficult, heavy (requiring much effort; not easy)
- Synonyms: see Thesaurus:trudny
- Antonym: lekki
- (of food) heavy (difficult to digest)
- Synonym: ciężkostrawny
- heavy, weighty (made of thick material; massive)
- heavy (i.e. of a head, laden to a great extent; giving the impression as if heavy)
- Synonym: ołowiany
- heavy, weighty (serious, intense)
- Synonym: poważny
- heavy (not easy to bear; burdensome)
- hard, heavy (full of worries, troubles and negative events)
- (of a movie, etc.) hard, heavy (difficult to watch, read, etc.)
- Synonym: niestrawny
- Antonym: lekki
- heavy (lacking finesse or inspiration)
- (of equipment) heavy (intended for tasks requiring high force)
- (i.e. of a tank) heavy (more heavily armed or armored)
- Antonym: lekki
- (colloquial) huge (possessinga a particular trait to a considerable extent)
- (colloquial, technology) large (taking up much memory)
- Antonym: lekki
- (of a disease) serious, severe (dangerous, life-threatening)
- Synonym: poważny
- (of a voice) deep, rough (low pitched and unpleasant)
- (of clouds or fog, etc.) heavy, thick
- (of air or wind, etc.) heavy (thick and stuffy)
- (obsolete) burdensome (causing difficulty)
- Synonyms: obciążający, uciążliwy
- (Middle Polish, of land) poor (difficult to cultivate)
- (Middle Polish, of a woman) pregnant, with child
- Synonym: w ciąży
- (Middle Polish) heavy; Further details are uncertain.
- 1528, J. Murmelius, Dictionarius[10], page 15:
- gravis Schwer Cyęſky
- [gravis Schwer Ciężki]
Declension
editDeclension of ciężki (velar)
singular | plural | |||||
---|---|---|---|---|---|---|
masculine animate | masculine inanimate | feminine | neuter | virile (= masculine personal) | non-virile | |
nominative | ciężki | ciężka | ciężkie | ciężcy | ciężkie | |
genitive | ciężkiego | ciężkiej | ciężkiego | ciężkich | ||
dative | ciężkiemu | ciężkiej | ciężkiemu | ciężkim | ||
accusative | ciężkiego | ciężki | ciężką | ciężkie | ciężkich | ciężkie |
instrumental | ciężkim | ciężką | ciężkim | ciężkimi | ||
locative | ciężkim | ciężkiej | ciężkim | ciężkich |
Derived terms
editadjectives
adverbs
nouns
verbs
- mieć ciężką nogę impf
Related terms
editadjectives
nouns
verbs
Trivia
editAccording to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), ciężki is one of the most used words in Polish, appearing 23 times in scientific texts, 33 times in news, 16 times in essays, 30 times in fiction, and 20 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 122 times, making it the 492nd most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
References
editFurther reading
edit- ciężki in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- ciężki in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “ciężki”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “CIĘŻKI”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 31.10.2017
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “ciężki”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “ciężki”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “ciężki”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 335
- ciężki in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
Categories:
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish adjectives
- Old Polish terms with quotations
- Greater Poland Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/ɛw̃ʂki
- Rhymes:Polish/ɛw̃ʂki/2 syllables
- Polish terms with homophones
- Polish lemmas
- Polish adjectives
- Polish colloquialisms
- pl:Technology
- Polish terms with obsolete senses
- Middle Polish
- Polish terms with uncertain meaning
- Polish terms with quotations
- Polish velar adjectives