utrzeć
Old Polish
editEtymology
editFrom u- + trzeć. First attested in the middle of the 15th century. Compare Old Czech utřieti.
Pronunciation
editVerb
editutrzeć pf (imperfective ucirać)
- (attested in Lesser Poland) to rub off (to remove by rubbing)
- 1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[1], [2], [3], volume XIX, Nowa Słupia, page 48:
- Krew po thobye plynye, thacz bych ya utharla
- [Krew po tobie płynie, tęć bych ja utarła]
- (reflexive with się) to perfect by training [with w (+ locative) ‘what’]
- 1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[4], [5], [6], volume XXII, page 244:
- Mowy Ambrosy s[więty]: Trzeczye, abi we cznotach syą vtarl a obicl gim, bo thi są yaco drap ku wlezenyv boga poznanya
- [Mowi Ambroży ś[więty]: Trzecie, aby we cnotach się utarł a obykł jim, bo ty są jako drab ku wlezieniu Boga poznania]
Related terms
editnouns
Descendants
editReferences
edit- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “utrzeć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
Polish
editAlternative forms
editEtymology
editInherited from Old Polish utrzeć. By surface analysis, u- + trzeć. Compare Czech utřít, Kashubian ùtrzéc, and Russian утере́ть (uterétʹ).
Pronunciation
edit- IPA(key): /ˈu.tʂɛt͡ɕ/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈut.ʂɛt͡ɕ/, /ˈut.r̝ɛt͡ɕ/
Audio: (file) - Rhymes: -utʂɛt͡ɕ
- Syllabification: u‧trzeć
Verb
editutrzeć pf (imperfective ucierać)
- (transitive) to grate apart, to shred apart (to break up by grating on a grater) [with na (+ locative) ‘on what’]
- (transitive) to crack; to cream; to whip (to crush or mix together by rubbing against the edges of the dish) [with z (+ instrumental) ‘with what’], [with na (+ accusative) ‘into what’]
- (transitive, archaic) to wipe off (to remove dirt, moisture, etc. from something by rubbing it with a rag or handkerchief)
- (transitive, obsolete) to rub even (to smooth out by rubbing)
- (transitive, obsolete) to lay out; to discuss
- (reflexive with się) to spread; to popularize (to be practiced, be accepted and be widely used by the public) [with infinitive ‘what verb’]
- (reflexive with się) to be grated apart, to be shreded apart
Conjugation
editDerived terms
editverbs
- utrzeć nosa pf, ucierać nosa impf
Further reading
edit- utrzeć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- utrzeć in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “utrzeć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “utrzeć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “UTRZEĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 27.02.2019
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “utrzeć”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “utrzeć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1919), “utrzeć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 7, Warsaw, page 404
Categories:
- Old Polish terms prefixed with u-
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish verbs
- Old Polish perfective verbs
- Lesser Poland Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- Old Polish reflexive verbs
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish terms prefixed with u-
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/utʂɛt͡ɕ
- Rhymes:Polish/utʂɛt͡ɕ/2 syllables
- Polish lemmas
- Polish verbs
- Polish perfective verbs
- Polish transitive verbs
- Polish terms with archaic senses
- Polish terms with obsolete senses
- Polish reflexive verbs